મુંબઇ તા.૩૦: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના તાજેતરના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતીય બેંકિગ ક્ષેત્ર મજબૂત રહ્યું છે. RBI ના નવા અહેવાલ, ભારતમાં બેંકિગના વલણો અને પ્રગતિ ૨૦૨૪-૨૫માં જણાવાયું છે કે બેંકો ગયા વર્ષ કરતાં સતત સારી કામગીરી કરી રહી છે. બેંક બેલેન્‍સ શીટ ઝડપથી વધી રહી છે, અને નફામાં સતત સાતમા વર્ષે વધારો થયો છે. વધુમાં, ખરાબ લોન (NPA) ઘણા વર્ષોમાં તેમના સૌથી નીચા સ્‍તરે પહોંચી ગઈ છે.

બેંકિગ સિસ્‍ટમની કુલ બેલેન્‍સ શીટ ૨૦૨૪-૨૫ માં ૧૧.૨% વધીને રૂા.૩૧૨.૨ લાખ કરોડ થવાનો અંદાજ છે. બેંક થાપણો ૧૧.૧% અને લોન ૧૧.૫% વધવાની ધારણા છે. ઉધાર માત્ર ૭% વધ્‍યું છે, જેનો અર્થ છે કે મોટાભાગની બેંકો તેમની પોતાની થાપણોમાંથી ધિરાણ આપી રહી છે અને બજાર પર તેમની નિર્ભરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછી છે. વધુમાં, રોકાણમાં પણ ૯.૨% વધારો થયો છે. ચોખ્‍ખો નફો ૧૪.૭% વધીને રૂા.૪.૦૧ લાખ કરોડ થયો છે.

રિટર્ન ઓન એસેટ (RoA) ૧.૪% અને રિટર્ન ઓન ઇક્‍વિટી (RoE) ૧૩.૫% હતું. જોકે, ડિપોઝિટ અને ખર્ચ પર વ્‍યાજ વધવાને કારણે નફામાં વૃદ્ધિ ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ધીમી પડી. ચોખ્‍ખા વ્‍યાજ માર્જિન ૩.૩% થી ઘટીને ૩.૧% થયું. એસેટ ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો. ગ્રોસ NPA (નોન-પર્ફોર્મિગ એસેટ્‍સ) ૧૦.૨% ઘટીને રૂા.૪.૩૨ લાખ કરોડ થયા. ગ્રોસ NPA રેશિયો ૨.૭% થી ઘટીને ૨.૨% (માર્ચ ૨૦૨૫) અને પછી ૨.૧% (સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૫) થયો. આ ઘણા દાયકાઓમાં સૌથી નીચું સ્‍તર છે.

RBI એ જણાવ્‍યું હતું કે મજબૂત બેલેન્‍સ શીટ, સારા નફા, સુધારેલી સંપત્તિ ગુણવત્તા અને ઉચ્‍ચ મૂડી બફરને કારણે બેંકિગ ક્ષેત્ર સ્‍થિતિસ્‍થાપક રહ્યું છે. ૨૦૨૪-૨૫ માં NPA માં ૪૨.૮% ઘટાડો રિકવરી અને અપગ્રેડ (ખરાબ લોનને સારી લોનમાં રૂપાંતરિત કરવા) દ્વારા થયો હતો. બેંકો જૂની બેડ લોનમાંથી રૂા.૬૭,૬૯૩ કરોડ વસૂલવામાં સફળ રહી, અને રૂા.૫૦,૦૦૦ કરોડથી વધુ મૂલ્‍યના ખાતાઓને અપગ્રેડ કરવામાં આવ્‍યા. બેંકોની સ્‍થિતિમાં આ સુધારો અચાનક થયો ન હતો; તેની પાછળ ઘણા નક્કર કારણો છે.

એનપીએ ઘટાડવા અને બેંકોની સ્‍થિતિમાં સુધારો કરવા માટે, જૂના એનપીએના મોટા પાયે રાઈટ-ઓફ લાગુ કરવામાં આવ્‍યા. ૨૦૨૪-૨૫માં રૂા.૧.૫૮ લાખ કરોડની લોન રાઈટ-ઓફ કરવામાં આવી. બેલેન્‍સ શીટમાંથી બેડ લોન દૂર કરવાની આ સૌથી મોટી પદ્ધતિ હતી. આના કારણે એનપીએ રેશિયોમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો છે.

સ્‍લિપેજ રેશિયો (નવા એનપીએ અને નવી લોનનો ગુણોત્તર) સતત પાંચમા વર્ષે ઘટીને ૧.૪% થયો છે. આનો અર્થ એ છે કે બેંકો હવે પહેલા કરતાં નવી લોન આપવામાં વધુ સાવધાની રાખી રહી છે. રિટેલ લોન (હોમ, એજ્‍યુકેશન અને ક્રેડિટ કાર્ડ) માં એસેટ ગુણવત્તામાં સુધારો થયો છે, જેના કારણે નવી બેડ લોન ઓછી થઈ છે.

છેલ્‍લા કેટલાક વર્ષોમાં બેંકનો નફો સતત વધી રહ્યો છે. તે ૧૪.૭% વધીને રૂા.૪.૦૧ લાખ કરોડ થયો છે. આનાથી બેંકો વધુ જોગવાઈઓ (બફર્સ) જાળવી શકે છે. જોગવાઈ મજબૂત થતાં નેટ NPA (નોન-પર્ફોર્મિગ એસેટ્‍સ) ઘટીને માત્ર ૦.૫% થઈ ગયા. એસેટ ક્‍વોલિટી રિવ્‍યૂ (AQR), ઇન્‍સોલ્‍વન્‍સી એન્‍ડ બેન્‍કરપ્‍સી કોડ (IBC), PCA ફ્રેમવર્ક, સ્‍પેશિયલ રિકવરી બ્રાન્‍ચ અને ૨૦૧૫ માં શરૂ થયેલા ઇ-ઓક્‍શન જેવા સુધારાઓની અસર દેખાઈ રહી છે.