નવી દિલ્હી:  ભારતના સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિ મુકેશ અંબાણીની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે વૈશ્વિક રાજકારણની બદલાતી ગતિવિધિઓને ધ્યાનમાં રાખીને એક અત્યંત મહત્વનો વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લીધો છે. કંપનીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જાન્યુઆરી મહિનામાં તેમની વિશ્વની સૌથી મોટી જામનગર રિફાઇનરી માટે રશિયા પાસેથી એક પણ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી કરવામાં આવશે નહીં. સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલી અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મૂકતા કંપનીએ જણાવ્યું કે છેલ્લા ત્રણ અઠવાડિયાથી રશિયન તેલ ધરાવતું કોઈ પણ જહાજ તેમના બંદરે આવ્યું નથી. આ નિર્ણય એવા સમયે લેવાયો છે જ્યારે અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયન તેલ ખરીદનારા દેશો પર 50% જેટલો આયાત ટેરિફ ઝીંકવાની ગંભીર ચેતવણી આપી છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે રિલાયન્સનો આ નિર્ણય માત્ર વ્યાપારી નથી, પરંતુ ભારત-અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી હાઈ-પ્રોફાઈલ વેપાર વાટાઘાટોનો એક ભાગ છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર રશિયાની આર્થિક કમર તોડવા માંગે છે અને ભારત દ્વારા રશિયન તેલની ખરીદી તેમના માટે ખટકા સમાન રહી છે. ભારતીય નિકાસકારો પર વધારાના ટેરિફનો બોજ ન પડે તે હેતુથી રિલાયન્સ જેવી મોટી ખાનગી કંપનીઓએ રશિયાથી અંતર જાળવવાનું શરૂ કર્યું છે. આનાથી ભારતની રશિયન તેલની આયાત જે જૂન મહિનામાં 2 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી, તે હવે ઘટીને 1 મિલિયન બેરલથી પણ નીચે જવાની શક્યતા છે, જે છેલ્લા ત્રણ વર્ષનો સૌથી ઓછો આંકડો હશે.

રિલાયન્સના આ પગલા બાદ હવે રશિયન તેલના વેચાણ માટે ભારત પાસે મર્યાદિત વિકલ્પો બચ્યા છે. હવે રશિયાનું સસ્તું તેલ મુખ્યત્વે રશિયન હિસ્સો ધરાવતી નાયરા એનર્જી અને ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) કે ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOC) જેવી સરકારી કંપનીઓ સુધી જ સીમિત રહેશે. સરકારી રિફાઇનરીઓ હજુ પણ ડિસ્કાઉન્ટનો લાભ લેવા માંગે છે, પરંતુ વૈશ્વિક પ્રતિબંધો અને અમેરિકાની કડકાઈને જોતા તેઓ પણ ભવિષ્યમાં પોતાની રણનીતિ બદલી શકે છે. નાયરા એનર્જી માટે આ સ્થિતિ વધુ પડકારજનક છે કારણ કે પશ્ચિમી દેશોના દબાણને કારણે તેમના સપ્લાયના અન્ય સ્ત્રોતો પહેલેથી જ સંકોચાઈ ગયા છે.

ભારતની તેલ ખરીદીની આ બદલાતી તરાહથી રશિયાને મોટો આર્થિક ફટકો પડી શકે છે, કારણ કે ચીન પછી ભારત રશિયન ક્રૂડનો સૌથી મોટો ખરીદદાર છે. બીજી તરફ, ભારત હવે ફરીથી મધ્ય પૂર્વના દેશો (ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા) અને અમેરિકા પાસેથી તેલની આયાત વધારવા તરફ જોઈ રહ્યું છે. આ ફેરબદલને કારણે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર કેવી અસર પડશે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. ભારત સરકાર અત્યારે સાવચેતીપૂર્વક 'બેલેન્સિંગ એક્ટ' કરી રહી છે, જેથી રશિયા સાથેની મિત્રતા પણ જળવાય અને અમેરિકા સાથેના વેપારમાં કોઈ વિઘ્ન ન આવે.