નવી દિલ્‍હી તા.૭: ચૂંટણી પંચે મંગળવારે ઉત્તર પ્રદેશ માટે ડ્રાફટ મતદાર યાદી જાહેર કરી. SIR પ્રક્રિયા ચાલી રહી હતી તે તમામ ૧૨ રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે પણ ડ્રાફટ જાહેર કરવામાં આવ્‍યા છે. જ્‍યારે ચૂંટણી પંચે SIR જાહેર કર્યું ત્‍યારે કુલ મતદારોની સંખ્‍યા ૫૦૦ મિલિયન હતી પરંતુ SIR પછી બહાર પાડવામાં આવેલા ડ્રાફટમાં મતદારોની સંખ્‍યા આશરે ૬૦ મિલિયન ઘટીને ૪૪.૪૦ મિલિયન થઈ ગઈ છે.

મહત્‍વપૂર્ણ રીતે ઉત્તર પ્રદેશમાં SIR ડ્રાફટ જાહેર કરવાની તારીખ ત્રણ વખત મુલતવી રાખવામાં આવી હતી. ડ્રાફટ મુજબ, ઉત્તર પ્રદેશમાં કુલ મતદારોની સંખ્‍યા આશરે ૧૯ ટકા ઘટીને ૧૫.૪૪ મિલિયનથી ૧૨૦ મિલિયન થઈ ગઈ છે. આમાં ગેરહાજર મતદારોને સ્‍થળાંતર કરવાને કારણે મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા ૧૪.૦૬% મતદારો, ૧.૬૫% મતદારો એક કરતાં વધુ સ્‍થળોએ નોંધાયેલા હતા અને ૨.૯૯% મતદારોના મૃત્‍યુનો સમાવેશ થાય છે.

ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્‍ય ચૂંટણી અધિકારી નવદીપ રિનવાએ જણાવ્‍યું હતું કે ડ્રાફટ યાદીમાં સમાવિષ્ટ ૧૨.૫ કરોડ મતદારોમાંથી ૧.૪ કરોડ મતદારોને નોટિસ મોકલવામાં આવશે, કારણ કે તેમની મત ગણતરી હજુ પૂર્ણ થઈ નથી. તેમણે કહ્યું કે આ મતદારોને આજથી નોટિસ મળવાનું શરૂ થશે. નોટિસમાં માર્ચમાં અંતિમ યાદીમાં તેમના સમાવેશના પુરાવા તરીકે તેઓ સબમિટ કરી શકે તેવા દસ્‍તાવેજોની યાદી હશે.

ઉત્તર પ્રદેશના મતદારો પાસે હવે વાંધા અને દાવા રજૂ કરવા માટે એક મહિનાનો સમય છે જો લાયક મતદારોને બાકાત રાખવામાં આવ્‍યા હોય અથવા મતદાર યાદીમાં અયોગ્‍ય મતદારોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્‍યો હોય. ચૂંટણી પંચે જણાવ્‍યું હતું કે ઉત્તર પ્રદેશ માટે અંતિમ મતદાર યાદી ૬ માર્ચે પ્રકાશિત કરવામાં આવશે.

ગયા વર્ષે ૨૭ ઓક્‍ટોબરે, ચૂંટણી પંચે પﾍમિ બંગાળ, રાજસ્‍થાન, ગોવા, લક્ષદ્વીપ, પુડુચેરી, ગુજરાત, તમિલનાડુ, મધ્‍ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, કેરળ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં SIR ના બીજા રાઉન્‍ડની જાહેરાત કરી હતી. આ ૧૨ રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદારોના નામ કાઢી નાખવાનું કારણ એ છે કે ગયા વર્ષે નવેમ્‍બરમાં શરૂ થયેલા SIR દરમિયાન, બૂથ-લેવલ ઓફિસર્સ (BLO) દ્વારા મતદારોને ગેરહાજર અથવા ટ્રાન્‍સફર, અનેક સ્‍થળોએ નોંધાયેલા અથવા મૃત તરીકે ચિﾎતિ કરવામાં આવ્‍યા હતા.

રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્‍ય કાર્યકારી અધિકારીઓ દ્વારા જાહેર કરાયેલા ડેટા અનુસાર, ગેરહાજરી અથવા ટ્રાન્‍સફરને કારણે મતદાર યાદીમાંથી સૌથી વધુ નામો દૂર કરવામાં આવ્‍યા હતા. ઉત્તર પ્રદેશમાં ટ્રાન્‍સફર/ગેરહાજર મતદારોની ટકાવારી સૌથી વધુ ૧૪.૦૬% હતી, જે તમામ નવ રાજ્‍યોમાં સૌથી વધુ હતી. ગુજરાત અને તમિલનાડુમાં ગેરહાજરી/ટ્રાન્‍સફરને કારણે મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા ૧૦% થી વધુ નામો હતા. એકંદરે, આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓમાં ટ્રાન્‍સફર/કાઢી નાખેલા મતદારોની સૌથી વધુ સંખ્‍યા ૧૬.૭૨% હતી.

કેરળ, પﾍમિ બંગાળ, તમિલનાડુ અને પુડુચેરીમાં, જ્‍યાં ૨૦૨૬ ના પહેલા ભાગમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, કુલ કાઢી નાખવામાં આવેલા મતોની ટકાવારી અનુક્રમે ૮.૬૪%, ૭.૬%, ૧૫.૧૮% અને ૧૦.૧૨% હતી. ફેબ્રુઆરી-માર્ચમાં પ્રકાશિત થનારી અંતિમ મતદાર યાદીમાં વધુ કાઢી નાખવામાં આવી શકે છે કારણ કે દાવાઓ અને વાંધા દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે, અને ચૂંટણી પંચ મતદારોને તેમની યોગ્‍યતા સાબિત કરવા માટે દસ્‍તાવેજો સબમિટ કરવા માટે નોટિસ જારી કરી રહ્યું છે.

ચૂંટણી પંચે ૨૪ જૂન, ૨૦૨૫ ના રોજ દેશભરમાં SIR નો આદેશ આપ્‍યો હતો, જેની શરૂઆત બિહારથી થઈ હતી, જ્‍યાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ સુનિﾍતિ કરવામાં આવી હતી. SSR થી વિપરીત, SIR માં મતદાર યાદીઓનું પુનઃનિર્માણ સામેલ હતું, જેમાં બધા નોંધાયેલા મતદારોએ ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં ગણતરી દસ્‍તાવેજો સબમિટ કરવા જરૂરી હતા, અને ચોક્કસ શ્રેણીના મતદારોએ તેમની યોગ્‍યતા સાબિત કરવા માટે નાગરિકતા સહિત વધારાના દસ્‍તાવેજો સબમિટ કરવા જરૂરી હતા. ચૂંટણી પંચના ૨૪ જૂનના આદેશને સુપ્રીમ કોર્ટમાં અનેક અરજીઓ દ્વારા પડકારવામાં આવ્‍યો છે જેમાં કમિશનની સત્તાઓ અને અપનાવવામાં આવેલી પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્‍યા છે. વિરોધ પક્ષોએ આ પ્રક્રિયાની તુલના રાષ્ટ્રીય નાગરિક રજિસ્‍ટર (NRC) ની પરોક્ષ તૈયારી સાથે કરી છે.