નવી દિલ્હી: વર્ષ 2020 ના ઉત્તર-પૂર્વ દિલ્હી રમખાણોના મોટા ષડયંત્રના કેસમાં જેલ ભોગવી રહેલા ત્રણ જાણીતા ચહેરાઓ આખરે તિહાર જેલમાંથી મુક્ત થયા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે (5 જાન્યુઆરી, 2026) આપેલા ઐતિહાસિક ચુકાદા બાદ ગુલાફિશા ફાતિમા, મીરાં હૈદર અને શિફા ઉર રહેમાન સહિત કુલ 5 આરોપીઓને જામીન મળ્યા છે. જોકે, આ જ કેસમાં ઉમર ખાલિદ અને શર્જીલ ઇમામને રાહત મળી નથી.
કોણ છે જેલમાંથી બહાર આવેલા આ ત્રણ ચહેરા?
1. ગુલાફિશા ફાતિમા: દિલ્હીની રહેવાસી અને MBA ગ્રેજ્યુએટ ગુલાફિશા આ કેસમાં એકમાત્ર મહિલા આરોપી હતી. તેના પર આરોપ હતો કે તેણે જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરી 2020 માં જાફરાબાદ વિસ્તારમાં મહિલાઓને એકઠી કરી અને રસ્તો રોકવા માટે ઉશ્કેરી હતી. પોલીસે તેના પર રાજદ્રોહ અને UAPA હેઠળ ગંભીર કેસ નોંધ્યા હતા.
2. મીરાં હૈદર: મૂળ બિહારના સિવાનનો રહેવાસી મીરાં હૈદર જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયાનો વિદ્યાર્થી હતો. તે RJD ની દિલ્હી શાખાના યુવા નેતા તરીકે સક્રિય હતો. તેની પર રમખાણો માટે ભંડોળ એકઠું કરવા અને જામિયા કોઓર્ડિનેશન કમિટી (JCC) ના માધ્યમથી વિરોધ પ્રદર્શનોનું આયોજન કરવાનો આરોપ હતો.
3. શિફા ઉર રહેમાન: જામિયા એલ્યુમની એસોસિએશનના પ્રમુખ રહેલા શિફા ઉર રહેમાન પર રમખાણો પાછળ આશરે ₹1.60 કરોડનું ભંડોળ મેળવવાનો અને તેનો દુરુપયોગ કરવાનો આરોપ હતો. ઉત્તર પ્રદેશના મેરઠના રહેવાસી શિફા પર શર્જીલ અને ઉમર ખાલિદ સાથે મળીને કાવતરું રચવાનો પણ ગંભીર આરોપ હતો.
શા માટે મળી મુક્તિ?: સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે આ આરોપીઓ છેલ્લા 5-6 વર્ષથી ટ્રાયલ વિના જેલમાં હતા. કોર્ટે જણાવ્યું કે 'ષડયંત્રના વંશવેલા' (Hierarchy of Participation) માં આ લોકોનો રોલ ઉમર ખાલિદ કે શર્જીલ જેટલો મધ્યસ્થ નહોતો. જોકે, કોર્ટે તેમને 11 કડક શરતો સાથે જામીન આપ્યા છે:
• તેઓ દિલ્હી છોડી શકશે નહીં.
• કોઈપણ રેલી, જાહેર સભા કે સોશિયલ મીડિયા પર ભડકાઉ પોસ્ટ મૂકી શકશે નહીં.
• તેમણે અઠવાડિયામાં બે વાર ક્રાઈમ બ્રાન્ચમાં હાજરી પુરાવવી પડશે.
આગળનું ચરણ: જ્યારે આ ત્રણ નેતાઓ અને મોહમ્મદ સલીમ ખાન જેલની બહાર આવ્યા છે, ત્યારે પાંચમા આરોપી શાદાબ અહેમદની મુક્તિ પ્રક્રિયા પણ ગતિમાં છે. આ ચુકાદાથી એ સ્પષ્ટ થયું છે કે ન્યાયતંત્ર 'પ્રી-ટ્રાયલ ડિટેન્શન' (કેસ ચાલ્યા વગરની કેદ) ને અનિશ્ચિતકાળ સુધી ચલાવવા માંગતું નથી.