ન્યૂયોર્ક: તા.૦૯: જો તમે માનસિક તણાવ કે ઉદાસીનો સામનો કરી રહ્યા હોવ, તો હવે તમારે માત્ર ગોળીઓ પર નિર્ભર રહેવાની જરૂર નથી. એક નવા અને ક્રાંતિકારી અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે નિયમિત કસરત એ ડિપ્રેશનની સારવાર માટે એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ દવાઓ અને સાયકોથેરાપી (ટોક થેરાપી) જેટલી જ, અને કેટલીકવાર તેનાથી પણ વધુ અસરકારક છે. છેલ્લા દાયકામાં ડિપ્રેશનના કેસોમાં ૬૦% નો વધારો થયો છે, ત્યારે આ સંશોધન લાખો લોકો માટે આશાનું નવું કિરણ લઈને આવ્યું છે.
દવા જેવું જ કામ કરે છે પરસેવો
સંશોધક એન્ડ્રુ ક્લેગ અને તેમની ટીમે ૫,૦૦૦ થી વધુ લોકોના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરીને જણાવ્યું છે કે, જે રીતે દવાઓ મગજમાં રાસાયણિક ફેરફાર કરે છે, તેવી જ અસર શારીરિક પ્રવૃત્તિથી થાય છે. અભ્યાસ મુજબ, સાપ્તાહિક કસરત કાર્યક્રમો ઉદાસી અને એકલતા જેવા લક્ષણોમાં મધ્યમથી મોટો ઘટાડો કરે છે. ખાસ વાત એ છે કે, જેઓ લાંબા સમયથી દવાઓ લઈ રહ્યા છે, તેમના માટે કસરત એક મજબૂત પૂરક સારવાર સાબિત થઈ શકે છે.
કઈ કસરત છે સૌથી શ્રેષ્ઠ?
ઘણાને એમ લાગતું હોય કે કલાકો સુધી જીમમાં પરસેવો પાડવો જ જરૂરી છે, પણ હકીકત કંઈક અલગ છે. સંશોધકોના મતે, ખૂબ જ સખત કસરત કરતા હળવી થી મધ્યમ તીવ્રતાની કસરત (જેમ કે પાવર વૉકિંગ, બાગકામ અથવા ફૂટબોલ) વધુ અસરકારક છે. તેનું કારણ એ છે કે હળવી કસરત લાંબા સમય સુધી ટકાવી રાખવી સરળ છે અને તેનાથી 'બર્નઆઉટ' થવાનું જોખમ ઓછું રહે છે. વળી, સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવતી 'રેઝિસ્ટન્સ ટ્રેનિંગ' મગજ માટે સૌથી વધુ ફાયદાકારક માલૂમ પડી છે.
મગજમાં થતો ચમત્કાર: માયોકાઇન્સનો પ્રભાવ
વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, જ્યારે આપણે કસરત કરીએ છીએ ત્યારે આપણા સ્નાયુઓમાંથી 'માયોકાઇન્સ' નામના રસાયણો મુક્ત થાય છે. આ રસાયણો શરીરમાં બળતરા (Inflammation) ઘટાડે છે, જે ડિપ્રેશનનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. વધુમાં, કસરતથી મગજમાં 'ન્યુરોટ્રોફિક ફેક્ટર' વધે છે, જે નવા કોષોના વિકાસમાં મદદ કરે છે અને નકારાત્મક વિચારોની શૃંખલાને તોડવામાં મદદરૂપ થાય છે.
માત્ર મન જ નહીં, તન પણ રહેશે તંદુરસ્ત
માનસિક સ્વાસ્થ્ય સિવાય, કસરતના અગણિત ફાયદા છે. તે હૃદય રોગ, ટાઇપ-૨ ડાયાબિટીસ અને કેન્સર જેવા ગંભીર રોગોના જોખમને ઘટાડે છે. સમૂહમાં કરવામાં આવતી ફિટનેસ પ્રવૃત્તિઓ સામાજિક સંબંધો સુધારે છે અને વ્યક્તિના આત્મસન્માનમાં વધારો કરે છે. તેથી, હવે સમય આવી ગયો છે કે આપણે પ્રિસ્ક્રિપ્શનમાં માત્ર દવાઓ જ નહીં, પણ 'ચાલવા જવું' કે 'રમત રમવી' જેવી આદતોને પણ સ્થાન આપીએ.