બેંગલુરુ : ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) ના મહત્વાકાંક્ષી સૌર મિશન 'આદિત્ય-L1' એ અંતરિક્ષમાંથી એવા ચોંકાવનારા ડેટા મોકલ્યા છે જેણે વૈજ્ઞાનિકોની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. ઈસરો દ્વારા જાહેર કરાયેલ તાજેતરની માહિતી મુજબ, સૂર્યમાંથી ઉદ્ભવતા શક્તિશાળી સૌર વાવાઝોડા માત્ર અવકાશમાં જ નહીં, પરંતુ પૃથ્વીના વાતાવરણ અને આપણા રોજિંદા જીવન પર પણ સીધી અને ગંભીર અસર કરી રહ્યા છે.
પૃથ્વીનું સુરક્ષા કવચ જોખમમાં
આદિત્ય-L1 ના વિશ્લેષણ મુજબ, ઓક્ટોબર 2024 માં સર્જાયેલી એક મોટી સૌર ઘટનાએ પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર (Magnetic Field) પર સીધો પ્રહાર કર્યો હતો. આ સૌર વાવાઝોડું એટલું પ્રચંડ હતું કે તેણે પૃથ્વીના સુરક્ષા કવચને દબાવીને અત્યંત નજીક લાવી દીધું હતું. જેના કારણે પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં રહેલા સંદેશાવ્યવહારના ઉપગ્રહો (Satellites) થોડા સમય માટે જોખમમાં મુકાયા હતા. જો આ દબાણ વધે તો વિશ્વભરમાં ઇન્ટરનેટ, નેવિગેશન અને ટીવી સિગ્નલ ઠપ્પ થઈ શકે છે.
વાતાવરણ ગરમ થવાનું નવું કારણ
સૌથી વધુ આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે આ વાવાઝોડા પૃથ્વીના ઉપરના વાતાવરણને ગરમ કરી રહ્યા છે. ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકોએ નોંધ્યું છે કે જ્યારે આ ઉર્જા પૃથ્વીના ધ્રુવીય વિસ્તારો સાથે ટકરાય છે, ત્યારે ત્યાં ભીષણ વિદ્યુત પ્રવાહ પેદા થાય છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે ઉપરનું વાતાવરણ ગરમ થાય છે અને વાતાવરણીય વાયુઓ અવકાશમાં ફેલાઈ જવાની શક્યતા રહે છે. આ ઘટના લાંબા ગાળે પૃથ્વીના પર્યાવરણ માટે પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે.
ઈસરોની બાજ નજર
એસ્ટ્રોફિઝિકલ જર્નલમાં પ્રકાશિત આ અભ્યાસમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે સૂર્ય પર થતી ગતિવિધિઓ હવે સેકન્ડે-સેકન્ડે ટ્રૅક કરવી અનિવાર્ય બની ગઈ છે. પૃથ્વી પરના પાવર ગ્રીડને સુરક્ષિત રાખવા અને અબજો રૂપિયાના સેટેલાઇટ મિશનને બચાવવા માટે આદિત્ય-L1 દ્વારા મળતી આ 'રિયલ-ટાઇમ' માહિતી આવનારા સમયમાં પૃથ્વી માટે 'ઢાલ' સમાન સાબિત થશે.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે, સૂર્ય હવે તેના સૌથી સક્રિય તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં આવા વધુ આંચકાઓ આવવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.