નવી દિલ્હી: ભારતમાં અનામતની નીતિને લઈને એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને નિર્ણાયક કાનૂની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ (CJI) સૂર્યકાન્તની ખંડપીઠે અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અનામતમાં 'ક્રીમી લેયર' (Creamy Layer) નો સિદ્ધાંત લાગુ કરવા માટેની જનહિત અરજી (PIL) પર કેન્દ્ર સરકાર અને તમામ રાજ્ય સરકારોને નોટિસ પાઠવી છે. આ અરજીમાં માંગ કરવામાં આવી છે કે આર્થિક રીતે સધ્ધર થઈ ગયેલા પરિવારોને અનામતનો લાભ મળવો બંધ થવો જોઈએ, જેથી ખરેખર જરૂરિયાતમંદોને તેનો ફાયદો મળે.

શું છે અરજીની મુખ્ય દલીલ?

વકીલ વિનીત ઉપાધ્યાય દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી આ અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે SC/ST વર્ગમાં પણ એવા પરિવારો છે જે પેઢી દર પેઢી અનામતનો લાભ લઈને ઉચ્ચ પદો પર પહોંચી ગયા છે. જો કોઈ પરિવારના સભ્ય ક્લાસ-૧ અધિકારી અથવા બંધારણીય પદ પર હોય, તો તેમના બાળકોને અનામતનો લાભ મળવો જોઈએ નહીં. અરજીમાં એવું પણ કહેવાયું છે કે સમાનતાના સિદ્ધાંત મુજબ, અનામતનો ઉદ્દેશ્ય સામાજિક પછાતપણું દૂર કરવાનો છે, નહીં કે પહેલાથી જ સંપન્ન બનેલા લોકોને વધુ સક્ષમ બનાવવાનો.

CJI સૂર્યકાન્તનું વલણ

ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાન્તે આ મુદ્દાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લેતા સ્વીકાર્યું છે કે સમયની સાથે પરિવર્તન જરૂરી છે. તેમણે નોંધ્યું કે બંધારણના ઘડવૈયાઓ ઈચ્છતા હતા કે પછાત જાતિઓ મુખ્ય ધારામાં આવે, પરંતુ ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે સમાજના છેલ્લા છેડે ઉભેલા માણસ સુધી આ લાભો પહોંચતા નથી અને માત્ર અમુક 'ખાસ' લોકો જ તેનો લાભ લેતા રહે છે. કોર્ટે હવે તમામ રાજ્યોના પ્રતિભાવો માંગ્યા છે જેથી જાણી શકાય કે શું સરકારી આંકડા પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરે છે.

ઓબીસીની જેમ જ એસસી-એસટીમાં પણ નિયમો?

વર્તમાનમાં 'ક્રીમી લેયર'નો નિયમ માત્ર અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) માટે જ લાગુ છે, જેમાં એક નિશ્ચિત આવક મર્યાદા (વાર્ષિક ૮ લાખથી વધુ આવક) ધરાવતા લોકોને અનામતનો લાભ મળતો નથી. ૨૦૨૪માં સાત જજોની ખંડપીઠે પણ રાજ્યોને એસસી-એસટીમાં પેટા-વર્ગીકરણ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. હવે ૨૦૨૬માં CJI સૂર્યકાન્ત દ્વારા લેવામાં આવેલો આ નિર્ણય દેશના અનામત માળખામાં એક નવો વળાંક લાવી શકે છે.

આ નોટિસને પગલે આગામી દિવસોમાં સામાજિક અને રાજકીય સ્તરે વ્યાપક ચર્ચાઓ થવાની શક્યતા છે, કારણ કે આ મુદ્દો કરોડો લોકોના અધિકારો સાથે જોડાયેલો છે.