વોશિંગ્ટન: નાસા (NASA) જ્યારે ફરી એકવાર માણસને ચંદ્ર પર મોકલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, ત્યારે પૃથ્વી પર સામાન્ય લાગતી એક ક્રિયા અવકાશમાં વૈજ્ઞાનિકો માટે મોટો પડકાર છે. આર્ટેમિસ મિશન હેઠળ જ્યારે ચાર અવકાશયાત્રીઓ ઓરિઅન કેપ્સ્યુલ જેવા નાના અવકાશયાનમાં ૧૦ દિવસ વિતાવશે, ત્યારે તેઓ શૌચાલયનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરશે તે જાણીને તમે આશ્ચર્યચકિત થઈ જશો. કેનેડિયન અવકાશયાત્રી જેરેમી હેન્સને તાજેતરમાં જ આ અત્યાધુનિક સિસ્ટમનું રહસ્ય ખોલ્યું છે.
 અવકાશમાં સૌથી મોટી સમસ્યા ઝીરો ગ્રેવીટી એટલે કે ગુરુત્વાકર્ષણનો અભાવ છે. પૃથ્વી પર કચરો પોતાની મેળે નીચે પડે છે, પણ સ્પેસમાં તે હવામાં તરવા લાગે છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે નાસાએ 'યુનિવર્સલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ' વિકસાવી છે. આ શૌચાલયમાં પાણીનો ઉપયોગ થતો નથી, પરંતુ તેના બદલે શક્તિશાળી હવાના દબાણ (Air Suction) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જ્યારે અવકાશયાત્રી આ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે, ત્યારે વેક્યૂમ ક્લીનરની જેમ હવા ઘન કચરાને ખેંચીને સુરક્ષિત રીતે પેક કરી દે છે.
 ૧૯૬૦ના દાયકામાં જ્યારે એપોલો મિશન ચંદ્ર પર ગયા હતા, ત્યારે અવકાશયાત્રીઓ પાસે કોઈ આધુનિક શૌચાલય નહોતું. તે સમયે અવકાશયાત્રીઓએ પ્લાસ્ટિકની થેલીઓનો ઉપયોગ કરવો પડતો હતો, જે માત્ર અસુવિધાજનક જ નહીં પણ અત્યંત દુર્ગંધ મારતી હતી. ઓરિઅન સ્પેસક્રાફ્ટમાં બનેલી આ નવી સિસ્ટમ હવે અવકાશયાત્રીઓને પૃથ્વી જેવો જ સ્વચ્છ અનુભવ આપશે.
પ્રવાહી કચરાને એક અલગ ટ્યુબ દ્વારા એકત્ર કરવામાં આવે છે અને તેને વેક્યૂમ પ્રેશર દ્વારા અવકાશના શૂન્યાવકાશમાં છોડી દેવામાં આવે છે. બીજી તરફ, ઘન કચરાને કન્ટેનરની અંદર પ્લાસ્ટિકની થેલીઓમાં સીલ કરવામાં આવે છે. ખાસ વાત એ છે કે આ કચરો અવકાશમાં ફેંકવામાં આવતો નથી, પરંતુ તેને સુરક્ષિત રીતે પેક કરીને પૃથ્વી પર પાછો લાવવામાં આવે છે, જેથી અવકાશમાં કોઈ પ્રદૂષણ ન ફેલાય. આર્ટેમિસ મિશન માત્ર ચંદ્ર પર પગ મૂકવા વિશે નથી, પરંતુ માનવી અવકાશમાં લાંબો સમય કેવી રીતે સન્માનજનક રીતે જીવી શકે છે તેનું પણ એક શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.