ઓસ્લો : વિશ્વના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત એવા નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારને લઈને હાલ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક મોટો રાજકીય વિવાદ સર્જાયો છે. વેનેઝુએલાના વિપક્ષી નેતા અને નોબેલ વિજેતા મરિયા કોરિના મચાડો દ્વારા તેમનો નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને સોંપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, જેને નોબેલ ફાઉન્ડેશને સત્તાવાર રીતે ફગાવી દીધી છે. ફાઉન્ડેશને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પુરસ્કાર કોઈ પણ સંજોગોમાં, સાંકેતિક રીતે પણ, બીજી વ્યક્તિને હસ્તાંતરિત કરી શકાય નહીં.

સન્માન અને વિજેતા એકબીજાથી અલગ થઈ શકતા નથી: નોબેલ ફાઉન્ડેશને ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ જારી કરેલા એક નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે, મેડલ અને ડિપ્લોમા એ માત્ર ભૌતિક પ્રતીકો છે જે વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાને પુરસ્કાર મળ્યો હોવાની પુષ્ટિ કરે છે. પરંતુ જે 'સન્માન' અને 'ઓળખ' છે તે હંમેશા મૂળ વિજેતા (લાૌરેટ) સાથે જ જોડાયેલી રહે છે. ઈતિહાસમાં કાયમ માટે જે તે પુરસ્કાર વિજેતા તરીકે માત્ર મૂળ વ્યક્તિનું જ નામ નોંધાયેલું રહેશે. મેડલ કે ડિપ્લોમા ભલે ગમે તેની પાસે જાય, પરંતુ તેનાથી વિજેતા કોણ છે તે બદલાઈ શકતું નથી.

મચાડો અને ટ્રમ્પના કિસ્સામાં ફાઉન્ડેશનનું વલણ: આ કિસ્સામાં ટ્રમ્પ માટે આ એક મોટો આંચકો ગણાય છે. ફાઉન્ડેશને ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે, "પુરસ્કારને વહેંચી શકાતો નથી કે જાહેર થયા પછી તેને ટ્રાન્સફર પણ કરી શકાતો નથી." આ ઉપરાંત, નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર ક્યારેય રદ કરી શકાતો નથી, તે નિર્ણય અંતિમ અને કાયમી હોય છે. સમિતિએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમનું કાર્ય વિજેતાઓના રોજેરોજના નિવેદનો કે રાજકીય પ્રક્રિયાઓ પર ટિપ્પણી કરવાનું નથી.

મેડલના વેચાણ અને દાનના ભૂતકાળના કિસ્સાઓ: જોકે, નોબેલ ફાઉન્ડેશનના નિયમો મુજબ વિજેતા મેડલનું શું કરવું તે માટે સ્વતંત્ર છે. વિજેતા તે મેડલને વેચી શકે છે અથવા દાન કરી શકે છે, જેના કેટલાક ઐતિહાસિક ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:

દિમિત્રી મુરાતોવ: ૨૦૨૧ના વિજેતાએ પોતાનો મેડલ ૧૦૩.૫ મિલિયન ડોલરમાં વેચીને તમામ રકમ યુક્રેનિયન બાળકો માટે યુનિસેફને દાનમાં આપી હતી.

કોફી અન્નાન: તેમના પત્નીએ ૨૦૨૪માં તેમનો મેડલ યુએન (UN) ની જિનીવા ઓફિસને દાનમાં આપ્યો હતો.

જેમ્સ વોટસન: ૨૦૧૪માં તેમનો મેડલ ૪.૭૬ મિલિયન ડોલરમાં વેચાયો હતો, જે પાછળથી ખરીદનારે તેમને પરત કર્યો હતો.

નટ હેમસુન: ૧૯૨૦ના વિજેતાએ ૧૯૪૩માં પોતાનો મેડલ નાઝી પ્રચાર મંત્રી જોસેફ ગોબેલ્સને ભેટમાં આપ્યો હતો, જે હાલ ક્યાં છે તેની કોઈને ખબર નથી.

મેડલની ખાસિયત: ૧૮ કેરેટ સોનાનો આ મેડલ ૧૯૬ ગ્રામ વજન ધરાવે છે અને ૬.૬ સેમી વ્યાસનો છે. ૧૯૦૧માં ગુસ્તાવ વિગલેન્ડ દ્વારા તે ડિઝાઇન કરાયો હતો. તેની પાછળ ત્રણ પુરુષો એકબીજાના ખભા પર હાથ રાખીને ઉભા છે, જે વિશ્વ બંધુત્વનું પ્રતીક છે અને તેના પર લેટિનમાં 'શાંતિ અને રાષ્ટ્રોના બંધુત્વ માટે' એવો સંદેશ અંકિત છે.

આમ, ફાઉન્ડેશને મચાડો દ્વારા ટ્રમ્પને અપાયેલા મેડલને સ્વીકૃતિ આપવાનો ઈનકાર કરીને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે નોબેલની ગરિમા અને આલ્ફ્રેડ નોબેલની વસિયત સાથે કોઈ સમજૂતી કરવામાં આવશે નહીં.