નવી દિલ્‍હી, તા.૧૯: ભારત આર્થિક મોરચે સતત પ્રગતિ કરી રહ્યું છે અને ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે (આર્થિક વિકાસ પર અહેવાલ). વધુ સારા સમાચાર આવ્‍યા છેઃ ભારત ૨૦૩૦ સુધીમાં ઉચ્‍ચ-મધ્‍યમ આવક ધરાવતો દેશ અને ૨૦૨૮ સુધીમાં ત્રીજો સૌથી મોટો અર્થતંત્ર બનશે. SBI રિસર્ચ રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૦૨૪ માં પૂરા થતા દાયકા માટે, ભારત વૈશ્વિક વળદ્ધિ વિતરણના ૯૫મા ટકાવારી પર છે.

GNI (માથાદીઠ કુલ રાષ્‍ટ્રીય આવક) ના આધારે વિશ્વ બેંકના દેશોનું વર્ગીકરણ દર્શાવે છે કે ૧૯૯૦ અને ૨૦૨૪ વચ્‍ચે ઉચ્‍ચ-આવક અને ઉચ્‍ચ-મધ્‍યમ આવક ધરાવતા દેશોની સંખ્‍યામાં વધારો થયો છે.

આંકડાઓમાં ભારતની આર્થિક વળદ્ધિ યાત્રાઃ ૨૦૦૭ માં ભારતને ઓછી આવક ધરાવતા દેશમાંથી ઓછી-મધ્‍યમ આવક ધરાવતા દેશમાં સંક્રમણ કરવામાં ૬૦ વર્ષ લાગ્‍યા. તેનો માથાદીઠ GNI ૧૯૬૨ માં $૯૦ થી વધીને ૨૦૦૭ માં $૯૧૦ થયો, જે ૫.૩% નો CAGR છે. ભારતે પણ ૬૦ વર્ષમાં ૧ ટ્રિલિયન ડોલરનો આંકડો પાર કર્યો.

સ્‍વતંત્રતા પછી ભારતને $૧ ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવામાં ૬૦ વર્ષ લાગ્‍યા. દરમિયાન, ભારતે ૨૦૧૪ માં આગામી ૭ વર્ષમાં $૨ ટ્રિલિયન હાંસલ કર્યા. ભારતે ૨૦૨૧ માં આગામી ૭ વર્ષમાં $૩ ટ્રિલિયન હાંસલ કર્યા.

ભારતે ૨૦૨૫ માં આગામી ૪ વર્ષમાં $૪ ટ્રિલિયન હાંસલ કર્યા, અને આગામી ૨ વર્ષમાં $૫ ટ્રિલિયન હાંસલ કરશે. ભારતે ૨૦૦૯ માં સ્‍વતંત્રતાના ૬૨ વર્ષમાં ઼૧૦૦૦ પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ આવક હાંસલ કરી.

ભારતે ૨૦૧૯ માં ૧૦ વર્ષમાં $૨૦૦૦ પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ આવક હાંસલ કરી, અને ૨૦૨૬ માં ૭ વર્ષમાં $૩૦૦૦ પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ આવક હાંસલ કરશે. ભારત ૨૦૩૦ માં $૪૦૦૦ પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ આવક પ્રાપ્ત કરશે, જે ઉચ્‍ચ મધ્‍યમ આવક ધરાવતો દેશ બનશે, જે વર્તમાન વર્ગીકરણમાં ચીન અને ઇન્‍ડોનેશિયામાં જોડાશે.

GDP વૃદ્ધિમાં પણ વધારો થયોઃ

છેલ્લા દાયકામાં ભારતની વૃદ્ધિ યાત્રા દર્શાવે છે કે સરેરાશ વાસ્‍તવિક GDP વળદ્ધિના ક્રોસ-કન્‍ટ્રી વિતરણમાં ભારતનો પર્સન્‍ટાઇલ રેન્‍ક ૨૫ વર્ષના સમયગાળામાં ૯૨મા પર્સન્‍ટાઇલથી વધીને ૯૫મા પર્સન્‍ટાઇલ થયો છે.

સ્‍ટેટ બેંક ઓફ ઇન્‍ડિયા (SBI) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ભારત આ દાયકાના અંત સુધીમાં ઉચ્‍ચ-મધ્‍યમ આવક શ્રેણીમાં જોડાશે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતની પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ આવક આશરે $૪,૦૦૦ અથવા આશરે રૂ.૩૬૦,૦૦૦ સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. આ વર્તમાન વર્ગીકરણ મુજબ તેને ચીન અને ઇન્‍ડોનેશિયાની સમાન શ્રેણીમાં મૂકશે. આ ભારતના આવક પ્રોફાઇલમાં મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે.

SBI અનુસાર, ભારતની આવક યાત્રા સમય જતાં ઝડપી બની છે. દેશને ઓછી આવકવાળા અર્થતંત્રમાંથી ઓછીપ્રમધ્‍યમ આવકવાળા અર્થતંત્રમાં સંક્રમણ કરવામાં લગભગ ૬૦ વર્ષ લાગ્‍યા. માથાદીઠ આવક ૧૯૬૨ માં $૯૦ થી વધીને ૨૦૦૭ માં $૯૧૦ થઈ ગઈ, જે સરેરાશ વાર્ષિક વૃદ્ધિ ૫.૩% હતી. ત્‍યારબાદ ગતિ નોંધપાત્ર રીતે વધી.

GDP અને માથાદીઠ આવકમાં તીવ્ર વધારો

સ્‍વતંત્રતા પછી ભારતને GDP માં $૧ ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવામાં છ દાયકા લાગ્‍યા. જોકે, આગામી ટ્રિલિયન માત્ર સાત વર્ષમાં (૨૦૧૪), ત્રીજો ૨૦૨૧ સુધીમાં અને ચોથો માત્ર ચાર વર્ષ (૨૦૨૫) માં ઉમેરવામાં આવ્‍યો. વર્તમાન વલણોના આધારે, આગામી બે વર્ષમાં ૫ ટ્રિલિયન GDP ને પાર કરવાની અપેક્ષા છે.

માથાદીઠ આવક પણ સમાન વલણ દર્શાવે છે.

માથાદીઠ આવક પણ સમાન વલણ દર્શાવે છે.

૨૦૦૯ $૧,૦૦૦

૨૦૧૯ $૨,૦૦૦

૨૦૨૬ (અંદાજિત): $૩,૦૦૦

૨૦૩૦ (અંદાજિત): $૪,૦૦૦

વૈશ્વિક સરખામણીમાં ભારતની સ્‍થિતિ મજબૂત છે

છેલ્લા દાયકામાં ભારતનો વિકાસ વૈશ્વિક સ્‍તરે પણ મજબૂત બન્‍યો છે. સરેરાશ વાસ્‍તવિક GDP વળદ્ધિના ક્રોસપ્રકન્‍ટ્રી વિતરણમાં ભારતનો ટકાવારી ૯૨માથી વધીને ૯૫મા ક્રમે આવ્‍યો છે, જે વૈશ્વિક વૃદ્ધિ વિતરણના ઉપલા ભાગમાં ભારતની મજબૂત હાજરી દર્શાવે છે.

૨૦૪૭ સુધીમાં ઉચ્‍ચ-આવકનું લક્ષ્ય શકય : વિકસિત ભારતઃ દ્રષ્ટિકોણ હેઠળ, જો ભારત ૨૦૪૭ સુધીમાં ઉચ્‍ચ-આવક ધરાવતો દેશ બનવા માંગે છે, જ્‍યાં વર્તમાન પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ કુલ રાષ્‍ટ્રીય આવક (GNI) થ્રેશોલ્‍ડ $૧૩,૯૩૬ છે, તો પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ GNI ૭.૫% ના CAGR પર વધવું પડશે. SBI જણાવે છે કે આ શકય છે કારણ કે ભારતનો પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ GNI ૨૦૦૧ અને ૨૦૨૪ વચ્‍ચે ૮.૩% ‍ થી વધ્‍યો હતો. જોકે, જો ૨૦૪૭ સુધીમાં ઉચ્‍ચ-આવક થ્રેશોલ્‍ડ ૧૮,૦૦૦ સુધી વધે છે, તો જરૂરી CAGR લગભગ ૮.૯% હશે.

ઉચ્‍ચ-મધ્‍યમ આવક શ્રેણીમાં પ્રવેશ સરળતાથી શકય છે

અહેવાલ મુજબ, સરેરાશ વસ્‍તી વળદ્ધિ ૦.૬% અને આશરે ૨% ના ડિફ્‌લેટરને ધારીને, આગામી બે દાયકામાં ડોલરના સંદર્ભમાં સામાન્‍ય GDP વળદ્ધિની જરૂર પડશે. ભારતે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૦૪ થી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૦ (COVID પહેલા) સુધી આ ગતિ હાંસલ કરી અને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૦૪ થી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ સુધી આ સ્‍તરની આસપાસ જાળવી રાખી. તેથી, સુધારાઓની ગતિ ચાલુ રહે તો ઉચ્‍ચ મધ્‍યમ આવક શ્રેણીમાં સંક્રમણ તદ્દન શકય છે.

વિશ્વ બેંક વર્ગીકરણ અને વૈશ્વિક વલણો

વિશ્વ બેંક પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ GNI ના આધારે દેશોને ઓછી આવક, નિમ્‍ન-મધ્‍યમ, ઉચ્‍ચ-મધ્‍યમ અને ઉચ્‍ચ આવક ધરાવતા દેશોમાં વર્ગીકળત કરે છે.

૧૯૯૦: ૫૧ દેશો ઓછી આવક શ્રેણીમાં, ૫૬ દેશો ઓછી મધ્‍યમ આવક શ્રેણીમાં, ૨૯ દેશો ઉચ્‍ચ મધ્‍યમ આવક શ્રેણીમાં અને ૩૯ દેશો ઉચ્‍ચ આવક શ્રેણીમાં હતા.

૨૦૨૪: ૨૬ દેશો ઓછી આવક શ્રેણીમાં, ૫૦ દેશો ઓછી મધ્‍યમ આવક શ્રેણીમાં, ૫૪ દેશો ઉચ્‍ચ મધ્‍યમ આવક શ્રેણીમાં અને ૮૭ દેશો ઉચ્‍ચ આવક શ્રેણીમાં હતા.

આ દર્શાવે છે કે સમય જતાં વધુ દેશો ઉચ્‍ચ આવક શ્રેણીમાં ગયા છે.

ભારતની આર્થિક સફર, સંક્ષિપ્તમાં

GDP સમયરેખાઃ

૨૦૦૭ $૧ ટ્રિલિયન (૬૦ વર્ષ)

૨૦૧૪ $૨ ટ્રિલિયન (૭ વર્ષ)

૨૦૨૧ $૩ ટ્રિલિયન (૭ વર્ષ)

૨૦૨૫ $૪ ટ્રિલિયન (૪ વર્ષ)

૨૦૨૭ $૫ ટ્રિલિયન (અંદાજિત)

માથાદીઠ આવક સમયરેખાઃ

૨૦૦૯ $૧,૦૦૦

૨૦૧૯ $૨,૦૦૦

૨૦૨૬ $૩,૦૦૦ (અંદાજિત)

૨૦૩૦ $૪,૦૦૦ (અંદાજિત)