મુંબઈ: મુંબઈ શહેરનો સમય ઘડિયાળના કાંટે નહીં, પણ ગ્રાન્ટ રોડ સ્ટેશનની બહાર નીકળતા જ આવતી ‘બી. મેરવાન’ના ગરમાગરમ બન-મસ્કા અને ચાની સુગંધથી મપાતો હતો. પરંતુ ૧૧૨ વર્ષ સુધી અવિરત સેવા આપ્યા બાદ, મુંબઈનું આ સૌથી પ્રિય અને આઇકોનિક ઈરાની કાફે ‘બી. મેરવાન એન્ડ કંપની’ ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ કાયમ માટે બંધ થઈ ગયું છે. સ્ટેશનની બહાર લાગેલું એક નાનકડું બોર્ડ—"અમે બંધ છીએ"—વાંચીને હજારો નિયમિત મુસાફરો અને ખાદ્યપ્રેમીઓની આંખો ભીની થઈ ગઈ છે.
૧૯૧૪થી શરૂ થયેલી સ્વાદની સફર
૧૯૧૪માં બોમન મેરવાન દ્વારા સ્થાપિત આ કાફે માત્ર એક રેસ્ટોરન્ટ નહોતું, પણ મુંબઈના ઈતિહાસનું સાક્ષી હતું. એક સમય હતો જ્યારે ગ્રાન્ટ રોડ પર ટ્રેન ઉભી રહેતી ત્યારે મુસાફરો દોડીને મેરવાનની પ્રખ્યાત માવા કેક લેવા જતા. વિક્ટોરિયા ગાડીઓના જમાનાથી લઈને આજની મેટ્રો સુધી, મેરવાન કાફે મુંબઈની બદલાતી ગતિનું અચલ કેન્દ્ર રહ્યું હતું. અહીંનું ફર્નિચર, કાચવાળા લાકડાના ટેબલો અને લાલ ચેકર્ડ ટેબલક્લોથ ગ્રાહકોને સીધા જૂના મુંબઈમાં લઈ જતા.
માવા કેક અને બન-મસ્કાનો અજોડ જાદુ
મેરવાન કાફેની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની સાદગી હતી. જો તમે બપોરે પહોંચ્યા હોવ તો અહીંની જગપ્રખ્યાત ‘માવા કેક’ મળવી અશક્ય હતી, કારણ કે સવારના ૧૦ વાગતા સુધીમાં તો તે વેચાઈ જતી. કરકરા મસ્કા ખારી, પ્લમ કેક અને ઈરાની ચાની ચૂસ્કી સાથે મિત્રોની મહેફિલ જામતી. સૌથી મહત્ત્વની વાત એ હતી કે, મોંઘાદાટ મુંબઈમાં આ સ્થળ સામાન્ય માણસના ખિસ્સાને પરવડે તેવું અને અત્યંત મૈત્રીપૂર્ણ હતું.
શા માટે બંધ થયું મુંબઈનું આ ગૌરવ?
જોકે કાફેના દરવાજે કોઈ સ્પષ્ટ કારણ લખવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ જાણકારો માને છે કે વધતા રિયલ એસ્ટેટના ભાવ, સ્ટાફની અછત અને નવી પેઢીનો કૌટુંબિક વ્યવસાય પ્રત્યેનો ઓછો રસ આ માટે જવાબદાર છે. ૨૦૧૪માં પણ આ કાફે બંધ થવાની અણી પર હતું, પરંતુ લોકોના ભારે આગ્રહ બાદ તે ફરી ખુલ્યું હતું. આ વખતે લાગે છે કે દરવાજા કાયમ માટે વસાઈ ગયા છે.
સોશિયલ મીડિયા પર યાદોનું પૂર
કાફે બંધ થવાના સમાચાર વાયુવેગે ફેલાતા જ સોશિયલ મીડિયા પર મુંબઈગરાઓએ પોતાની જૂની તસવીરો અને યાદો શેર કરવાનું શરૂ કર્યું છે. કોઈકે પોતાની પહેલી ડેટ યાદ કરી, તો કોઈકે બાળપણમાં પિતા સાથે ખાધેલી માવા કેકના સંભારણા વાગોળ્યા. મુંબઈ માટે આ માત્ર એક દુકાન બંધ નથી થઈ, પણ તેની સંસ્કૃતિનો એક અભિન્ન હિસ્સો છીનવાઈ ગયો છે.
શહેરી નોંધ: મુંબઈમાં હવે ઈરાની કાફેની સંખ્યા આંગળીના વેઢે ગણાય તેટલી રહી ગઈ છે. ‘બી. મેરવાન’નું જવું એ આપણને યાદ અપાવે છે કે વારસો સાચવવો કેટલો અનિવાર્ય છે.