કોલકાતા: જ્યારે ઉત્તર ભારત ઠંડીમાંથી મુક્ત થઈ રહ્યું હોય છે, ત્યારે પશ્ચિમ બંગાળના હૃદય સમાન કોલકાતામાં એક અલગ જ માહોલ જોવા મળે છે. જ્ઞાન, સંગીત અને કલાની દેવી મા સરસ્વતીને સમર્પિત ‘વસંત પંચમી’ અથવા ‘સરસ્વતી પૂજા’ આ વર્ષે શુક્રવાર, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ ના રોજ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે કોલકાતાના રસ્તાઓ માત્ર ભીડથી નહીં, પણ ‘બસંતી’ એટલે કે પીળા રંગના કપડાં પહેરેલા શ્રદ્ધાળુઓથી ઉભરાઈ જશે.
મુહૂર્ત અને પૂજાનો સમય
૨૦૨૬માં પંચમી તિથિ ૨૩ જાન્યુઆરીએ વહેલી સવારે ૦૨:૨૮ વાગ્યે શરૂ થશે અને ૨૪ જાન્યુઆરીએ સવારે ૦૧:૪૬ વાગ્યે પૂર્ણ થશે. કોલકાતામાં પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરવાનો શ્રેષ્ઠ સમય સવારે ૦૭:૩૦ થી ૧૧:૦૦ વચ્ચે રહેશે. આ સમયે શાળાઓ, કોલેજો અને પડોશના પંડાલોમાં વિદ્યાર્થીઓ ભક્તિભાવ પૂર્વક મા સરસ્વતીના ચરણોમાં શ્રદ્ધાસુમન અર્પણ કરશે.
વિદ્યાર્થીઓ માટે ‘નો સ્ટડી ડે’
આ તહેવારની સૌથી રસપ્રદ બાબત એ છે કે વિદ્યાર્થીઓ આ દિવસે તેમના પુસ્તકો, પેન અને વાદ્યો દેવી સમક્ષ મૂકી દે છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે અભ્યાસ ન કરવો જોઈએ, કારણ કે બધું જ્ઞાન દેવીના આશીર્વાદ તરીકે પાછું મેળવવાનું હોય છે. નાના બાળકો માટે આ દિવસ ‘હાતે ખોરી’ (પહેલો અક્ષર લખવાની વિધિ) માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
બંગાળી વેલેન્ટાઈન ડેનું અનોખું બહુમાન
કોલકાતામાં સરસ્વતી પૂજાને અનૌપચારિક રીતે ‘બંગાળી વેલેન્ટાઈન ડે’ પણ કહેવામાં આવે છે. પીળી સાડીઓમાં સજ્જ યુવતીઓ અને પીળા કુર્તા (પંજાબી) માં સજ્જ યુવકો જ્યારે પંડાલોની મુલાકાતે નીકળે છે, ત્યારે આખું શહેર રોમેન્ટિક અને સાંસ્કૃતિક ઉર્જાથી ભરાઈ જાય છે. આ પરંપરા વર્ષોથી ચાલી આવે છે, જે યુવા હૈયાઓમાં મિત્રતા અને નિર્દોષ પ્રેમનો સંદેશ ફેલાવે છે.
ભોગ અને ‘કુલ’નો સ્વાદ
ખાણીપીણીના શોખીન બંગાળીઓ માટે આ દિવસે મેનૂ ફિક્સ હોય છે. દેવીને અર્પણ કર્યા પછી જ ‘કુલ’ (બોર) ખાવાની પરંપરા છે. ભોગમાં ગરમાગરમ ખીચુડી, લાબરા (મિશ્ર શાક), બેગુની (રીંગણના ભજિયા) અને ટામેટાની ચટણી પીરસવામાં આવે છે. દુર્ગા પૂજાના માંસાહારી ભોજનથી વિપરીત, આ દિવસે સંપૂર્ણ શાકાહારી અને સાત્વિક આહારનો મહિમા હોય છે.
સાંસ્કૃતિક નોંધ: કોલકાતાની સરસ્વતી પૂજા એ માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પણ શિક્ષણ અને કલા પ્રત્યેના આદરની ઉજવણી છે.