કોલકાતા: પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીના સુધારણા માટે ચાલી રહેલા 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR) મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે એક ઐતિહાસિક અને કડક આદેશ આપ્યો છે. અદાલતે જણાવ્યું છે કે જે મતદારોના ડેટામાં 'તાર્કિક વિસંગતતા' (Logical Discrepancy) જોવા મળી છે, તેમના નામ હવે છુપાયેલા નહીં રહે, પરંતુ રાજ્યની તમામ ગ્રામ પંચાયતો, બ્લોક ઓફિસો અને વોર્ડ કચેરીઓમાં સાર્વજનિક રીતે પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે.
શું છે આ ‘તાર્કિક વિસંગતતા’?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, મતદાર યાદીમાં એવા ડેટા મળ્યા છે જે તાર્કિક રીતે અશક્ય છે. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું છે કે આશરે ૧.૩૬ કરોડ લોકોના રેકોર્ડમાં વિસંગતતા છે. દાખલા તરીકે, કેટલાક કેસમાં પિતાનું નામ દસ્તાવેજો સાથે મેળ ખાતું નથી, તો ક્યાંક માતા-પિતા કે દાદા-દાદીની ઉંમરમાં એવો તફાવત છે જે જૈવિક રીતે શક્ય નથી. આ ઉપરાંત ૩૧ લાખ મતદારો એવા છે જેમના રેકોર્ડમાં મેપિંગનો અભાવ જોવા મળ્યો છે.
૨ કરોડ લોકોને નોટિસ, ૧૦ દિવસમાં વાંધા
મુખ્ય ન્યાયાધીશની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે નોંધ્યું કે કુલ ૨ કરોડ વ્યક્તિઓને દસ્તાવેજોની ચકાસણી માટે નોટિસ મોકલવામાં આવી છે. કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે યાદી પ્રદર્શિત થયાના ૧૦ દિવસની અંદર અસરગ્રસ્ત લોકો પોતાના વાંધા દાખલ કરી શકશે. જો રજૂ કરેલા દસ્તાવેજો સંતોષકારક ન જણાય, તો તે વ્યક્તિને રૂબરૂ અથવા તેમના અધિકૃત પ્રતિનિધિ દ્વારા સુનાવણીની તક આપવામાં આવશે.
બંગાળ સરકારને કડક સૂચના
સુપ્રીમ કોર્ટે પશ્ચિમ બંગાળ સરકારને આદેશ આપ્યો છે કે આ પ્રક્રિયા માટે રાજ્ય ચૂંટણી પંચ અને ભારતીય ચૂંટણી પંચને પૂરતું માનવબળ પૂરું પાડવામાં આવે. સુનાવણી પંચાયત ભવનોમાં જ હાથ ધરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કોઈ અપ્રિય ઘટના ન બને તે માટે રાજ્ય સરકારે કાયદો અને વ્યવસ્થાની ચુસ્ત વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવી પડશે.
સીમાંકન માટે પણ સમયમર્યાદા
આ દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે કર્ણાટક સરકારને પણ ગ્રેટર બેંગલુરુ ઓથોરિટી (GBA) હેઠળના વોર્ડ સીમાંકન માટે ૨૦ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ સુધીની અંતિમ સમયમર્યાદા આપી છે. બંગાળમાં આ વિરાટ સુધારણા પ્રક્રિયાનો હેતુ મતદાર યાદીને સંપૂર્ણ પારદર્શક અને ક્ષતિરહિત બનાવવાનો છે.
ન્યાયિક મત: આ ચુકાદો ચૂંટણી પ્રક્રિયાની શુદ્ધતા માટે અત્યંત મહત્વનો છે. ડેટાની વિસંગતતાઓ દૂર થવાથી ભવિષ્યમાં નકલી મતદાન અને લોકશાહી સાથે થતી છેડછાડ અટકશે.