બીજિંગ : ચીનમાં લઘુમતી ઉઇગુર મુસ્લિમોની સંસ્કૃતિને જડમૂળથી ઉખેડી નાખવા માટે ચીની સરકાર હવે સંગીત અને લોકગીતોનો સહારો લઈ રહી છે. 'સેન્ટર ફોર ઉઇગુર સ્ટડીઝ'ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અબ્દુલહાકીમ ઇદ્રીસે એક ગંભીર અહેવાલમાં ચેતવણી આપી છે કે ઉઇગુર ગીતો પરનો પ્રતિબંધ એ માત્ર કલાનું નિયમન નથી, પરંતુ એક આખી પ્રજાતિની ઓળખ ભૂંસી નાખવાનું વ્યાપક અભિયાન છે. તેમના મતે, ચીન સંગીત દ્વારા ઉઇગુર સમુદાયના અસ્તિત્વને જોખમમાં મૂકી રહ્યું છે.
ગીતોને કેમ ગણાવ્યા ‘સમસ્યાજનક’?
ચીની સત્તાવાળાઓએ એવા તમામ ગીતો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે જે ધાર્મિક સામગ્રી, ઐતિહાસિક સંદર્ભો અથવા સામ્યવાદી સરકાર પ્રત્યેના ‘અસંતોષ’ને વ્યક્ત કરે છે. ઇદ્રીસે જણાવ્યું હતું કે આ વ્યાખ્યા એટલી બધી વિશાળ છે કે તે શ્રદ્ધા, વતન કે પરંપરાગત મૂલ્યોને રજૂ કરતા કોઈપણ ગીતને ગુનાહિત ઠેરવી શકે છે. ઉઇગુર જીવનમાં સંગીત એ માત્ર મનોરંજન નથી, પરંતુ તે તેમની ભાષા, કવિતા અને સામાજિક રિવાજોને સાચવવાનું માધ્યમ છે.
સાંસ્કૃતિક નેતાઓને બનાવાઈ રહ્યા છે નિશાન
ઇદ્રીસે પોતાના લેખમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ચીન ખાસ કરીને ઉઇગુર લેખકો, વિદ્વાનો, કલાકારો અને ધાર્મિક વ્યક્તિઓને નિશાન બનાવી રહ્યું છે. આ લોકો સમુદાયની યાદશક્તિના રક્ષકો છે. જ્યારે કવિઓ અને પ્રોફેસરોને ચૂપ કરવામાં આવે છે, ત્યારે આખો સમુદાય પોતાની વિરાસત ગુમાવી દે છે. ચીનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઉઇગુરોને પોતાની અલગ ઓળખ ભુલાવીને ‘રાજ્ય-મંજૂર’ એકસરખી ઓળખમાં ભેળવી દેવાનો છે.
‘પોર્ટેબલ વતન’ છીનવવાનો પ્રયાસ
સંગીતને ‘પોર્ટેબલ વતન’ (Portable Homeland) તરીકે વર્ણવતા ઇદ્રીસે કહ્યું કે જ્યારે લોકો પાસેથી બધું જ છીનવી લેવામાં આવે છે, ત્યારે તેઓ ગીતો દ્વારા પોતાનું વતન સાથે રાખતા હોય છે. ગીતો પર પ્રતિબંધ મૂકીને ચીન લોકોના પોતાના મૂળ સાથેના જોડાણને જ ગેરકાયદેસર બનાવી રહ્યું છે. તેમણે આ સ્થિતિની તુલના ચીનની દસકાઓ જૂની ‘સાંસ્કૃતિક ક્રાંતિ’ સાથે કરી છે, જેમાં બળજબરીથી પરંપરાઓ બદલવામાં આવી હતી.
વિશ્વની ચિંતા
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સ્થિત આ સંસ્થાએ વૈશ્વિક સમુદાયને વિનંતી કરી છે કે તેઓ આ ‘શાંત અને સ્થિર’ સાંસ્કૃતિક વિનાશ તરફ ધ્યાન આપે. માનવાધિકાર સંગઠનો અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ પણ અગાઉ ચીનની સામૂહિક અટકાયત અને દેખરેખની નીતિઓ સામે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, જે માનવતા વિરુદ્ધના ગુના સમાન હોઈ શકે છે.
માનવીય વિશ્લેષણ: કોઈ પ્રજાને જીતવી હોય તો તેની પરંપરા અને ભાષા પર પ્રહાર કરવો એ સૌથી જૂની અને ક્રૂર પદ્ધતિ છે. ઉઇગુર મુસ્લિમો અત્યારે પોતાના અસ્તિત્વની સૌથી કપરી લડાઈ લડી રહ્યા છે.