વોશિંગ્ટન/નવી દિલ્હી: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને ખાસ કરીને ગાઝામાં શાંતિ સ્થાપવા માટે અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક મોટી અને મહત્વાકાંક્ષી પહેલ કરી છે. ટ્રમ્પે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુએન)ની સમાંતર એક નવું સંગઠન ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ (શાંતિ સમિતિ) બનાવવાની જાહેરાત કરી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ડિજિટલ મીડિયા અને અગ્રણી અખબારોના અહેવાલો મુજબ, આ બોર્ડનો ઉદ્દેશ્ય ગાઝાનું પુનર્નિર્માણ અને યુદ્ધ વિરામ પર દેખરેખ રાખવાનો છે. જોકે, આ બોર્ડની રચના અને તેમાં જોડાઈ રહેલા દેશોની યાદીને લઈને વૈશ્વિક રાજકારણમાં ગરમાવો આવી ગયો છે.

કોણ કોણ જોડાઈ રહ્યું છે ટ્રમ્પના આ મિશનમાં? વિવિધ મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને એક્સ (ટ્વિટર) પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ મુજબ, ટ્રમ્પના આ ‘પીસ બોર્ડ’માં જોડાવા માટે ઘણા દેશોએ સકારાત્મક સંકેતો આપ્યા છે. સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે પરસ્પર વિરોધી ગણાતા દેશો પણ આ મંચ પર સાથે આવી રહ્યા છે.

 * ઈઝરાયેલ: વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ આ બોર્ડમાં જોડાવા માટે સંમતિ દર્શાવી છે.

 * મુસ્લિમ દેશો: યુએઈ (સંયુક્ત આરબ અમીરાત) અને મોરોક્કો જેવા આરબ દેશો ઉપરાંત પાકિસ્તાન અને તુર્કી જેવા દેશો પણ આ પહેલમાં રસ દાખવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને તુર્કી અને પાકિસ્તાનનું નામ આ યાદીમાં હોવું એ રાજદ્વારી વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય છે.

 * અન્ય સાથી દેશો: આર્જેન્ટિના, હંગેરી, વિયેટનામ, અઝરબૈજાન, બેલારુસ, કઝાકિસ્તાન અને આર્મેનિયા જેવા દેશો પણ આ બોર્ડના સભ્ય બનવાની શક્યતા છે.

અહેવાલો અનુસાર, કાયમી સભ્યપદ માટે ટ્રમ્પે ૧ અબજ ડોલર (લગભગ ૮૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ)ની ફી રાખી હોવાની પણ ચર્ચાઓ છે, જે ગાઝાના પુનર્નિર્માણમાં વપરાશે.

યુરોપના શક્તિશાળી દેશોએ અંતર જાળવ્યું

એક તરફ ટ્રમ્પનું આ સંગઠન આકાર લઈ રહ્યું છે, તો બીજી તરફ યુરોપના મુખ્ય દેશોએ તેનાથી દૂરી બનાવી લીધી છે. ફ્રાન્સ અને જર્મની જેવા દેશોએ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે તેઓ આ બોર્ડમાં જોડાશે નહીં. ફ્રાન્સનું માનવું છે કે આવી કોઈ પણ શાંતિ પ્રક્રિયા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુએન)ના નેજા હેઠળ જ થવી જોઈએ અને ટ્રમ્પનું આ બોર્ડ યુએનનું મહત્વ ઘટાડી શકે છે.

ભારતની ભૂમિકા: ‘વેઈટ એન્ડ વોચ’ની નીતિ

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં ભારતનું વલણ અત્યંત મહત્વનું છે. અહેવાલો મુજબ, અમેરિકાએ ભારતને પણ આ ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’માં જોડાવા માટે સત્તાવાર આમંત્રણ પાઠવ્યું છે. જોકે, ભારત સરકારે હજુ સુધી આ અંગે કોઈ સત્તાવાર ફોડ પાડ્યો નથી કે કોઈ નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી.

ભારત માટે આ નિર્ણય વ્યૂહાત્મક રીતે જટિલ છે. એક તરફ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ સાથેના મજબૂત સંબંધો છે, તો બીજી તરફ ભારત હંમેશા સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિયમો અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું સમર્થન કરતું આવ્યું છે. વળી, પાકિસ્તાન અને તુર્કીની આ બોર્ડમાં સંભવિત હાજરી પણ ભારત માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. હાલમાં નવી દિલ્હી સ્થિતિનું બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરી રહ્યું છે અને રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને જ કોઈ નિર્ણય લેશે.

ટ્રમ્પની આ નવી ચાલ ગાઝામાં શાંતિ લાવશે કે પછી વિશ્વને બે ધ્રુવોમાં વહેંચી દેશે, તે તો આવનારો સમય જ કહેશે, પરંતુ હાલમાં આ ‘પીસ બોર્ડ’ વૈશ્વિક કૂટનીતિના કેન્દ્રમાં આવી ગયું છે.