મુંબઈ : ભારતીય અર્થતંત્રમાં એક મહત્વનો વળાંક જોવા મળ્યો છે. નિવાસી ભારતીયો દ્વારા વિદેશમાં મોકલવામાં આવતા નાણાં એટલે કે 'આઉટવર્ડ રેમિટન્સ' નવેમ્બર ૨૦૨૫ માં બે વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયું છે. ઉદારીકરણ રેમિટન્સ યોજના (LRS) હેઠળ વિદેશ મોકલાતા નાણાંમાં જોવા મળેલી આ મંદી પાછળ મુખ્યત્વે વિદેશ પ્રવાસ અને શિક્ષણ ખર્ચમાં થયેલો ઘટાડો જવાબદાર હોવાનું મનાય છે.
આંકડાકીય મોટો ઘટાડો
રિઝર્વ બેંકના આંકડાઓ અને તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ઓક્ટોબર મહિનામાં કુલ બાહ્ય રેમિટન્સ $૨,૩૬૪.૫ મિલિયન હતું, જે નવેમ્બરમાં ૧૮% ઘટીને $૧,૯૩૭.૨ મિલિયન થઈ ગયું છે. નિષ્ણાતો આ ઘટાડાને મોસમી પરિબળો સાથે જોડી રહ્યા છે, પરંતુ બે વર્ષની લઘુત્તમ સપાટીએ પહોંચવું એ બજાર માટે આશ્ચર્યજનક છે.
કયા ક્ષેત્રમાં કેટલો ઘટાડો?
રેમિટન્સના મુખ્ય ઘટકોમાં થયેલો ઘટાડો નીચે મુજબ છે:
•    મુસાફરી (Travel): વિદેશ પ્રવાસ પાછળનો ખર્ચ ઓક્ટોબરમાં $૧,૩૫૨ મિલિયનથી ઘટીને નવેમ્બરમાં $૧,૧૦૧ મિલિયન રહ્યો.
•    શિક્ષણ (Education): વિદેશી અભ્યાસ માટે મોકલાતી રકમ $૧૬૩ મિલિયનથી ઘટીને માત્ર $૧૨૧ મિલિયન થઈ ગઈ છે.
•    રોકાણ (Investment): ઇક્વિટી અને ડેટ રોકાણમાં પણ મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે $૨૭૩ મિલિયનથી ઘટીને $૧૭૪ મિલિયન પર આવી ગયો છે.
NRI થાપણોમાં પણ ગાબડું
માત્ર દેશની બહાર જતા નાણાં જ નહીં, પરંતુ NRI (બિન-નિવાસી ભારતીયો) દ્વારા ભારતમાં રાખવામાં આવતી થાપણોમાં પણ $૨૫૦ મિલિયનનો ઘટાડો નોંધાયો છે. હાલમાં કુલ NRI થાપણો $૧૬૭.૯ બિલિયનના સ્તરે છે. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિતિ અને વિદેશમાં અભ્યાસ તથા મુસાફરીના બદલાતા ટ્રેન્ડને કારણે ભારતીયો અત્યારે વિદેશમાં નાણાં ખર્ચવામાં સાવચેતી વર્તી રહ્યા છે.
વિદેશમાં વસતા નજીકના સંબંધીઓના ભરણપોષણ માટે મોકલવામાં આવતી રકમમાં પણ સાધારણ ઘટાડો નોંધાયો છે, જે દર્શાવે છે કે ભારતીય પરિવારો અત્યારે ડોલર સામેના ખર્ચને મર્યાદિત કરી રહ્યા છે.