છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
શું વીજળી વધુ મોંઘી થશે? સરકાર દ્વારા વીજળી નીતિનો ડ્રાફટ જારી
સરકારે ભવિષ્ય માટે વીજળી ક્ષેત્રને તૈયાર કરવાનો હેતુ જાહેર પરામર્શ માટે રાષ્ટ્રીય વીજળી નીતિ (NEP) ૨૦૨૬નો ડ્રાફટ બહાર પાડ્યો છે. સરકારે આ ડ્રાફટ પર તમામ હિસ્સેદારો પાસેથી સૂચનો માંગ્યા છે : આ ડ્રાફટનો હેતુ દેશને આર્થિક રીતે મજબૂત, પર્યાવરણને અનુકૂળ અને વિશ્વસનીય વીજળી વ્યવસ્થા પૂરી પાડવાનો છે. જોકે, સામાન્ય માણસની વાત કરીએ તો, તેમના માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું ભવિષ્યમાં વીજળી વધુ મોંઘી થશે
નવી દિલ્હી તા.૨૩: કેન્દ્ર સરકારે ભવિષ્ય માટે વીજળી ક્ષેત્રને તૈયાર કરવાનો હેતુ રાષ્ટ્રીય વીજળી નીતિ (NEP) ૨૦૨૬નો ડ્રાફટ બહાર પાડ્યો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય દેશને આર્થિક રીતે મજબૂત, પર્યાવરણને અનુકૂળ અને વિશ્વસનીય વીજ વ્યવસ્થા પૂરી પાડવાનો છે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે આ ડ્રાફટ પર તમામ હિસ્સેદારો પાસેથી સૂચનો માંગવામાં આવ્યા છે. આ ડ્રાફટ કોલસા આધારિત થર્મલ પાવરના સંભવિત વિકલ્પ તરીકે પરમાણુ ઊર્જા પર ભાર મૂકે છે. નોંધનીય છે કે, સરકારે દેશના પરમાણુ ક્ષેત્રને ખાનગી કંપનીઓ માટે ખોલવા માટે શાંતિ કાયદો ઘડ્યા પછી આ ડ્રાફટ આવ્યો છે. નવો ડ્રાફટ રાષ્ટ્રીય વીજળી નીતિ (NEP) ભવિષ્યની વીજળી નીતિમાં પરિવર્તનનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે.
સરકાર જણાવે છે કે આ ડ્રાફટનો હેતુ દેશને આર્થિક રીતે મજબૂત, પર્યાવરણને અનુકૂળ અને વિશ્વસનીય વીજળી વ્યવસ્થા પૂરી પાડવાનો છે. જોકે, સામાન્ય માણસની વાત કરીએ તો, તેમના માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું ભવિષ્યમાં વીજળી વધુ મોંઘી થશે. શું સરકાર દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી વર્તમાન મફત વીજળી યોજનાને અસર થશે? જ્યારે ડ્રાફટ આ પ્રશ્નોના સીધા જવાબ આપતો નથી, તે ચોક્કસપણે ભવિષ્યનો દ્રષ્ટિકોણ પ્રદાન કરી શકે છે.
ડ્રાફટના મુખ્ય મુદ્દાઓની સમીક્ષામાં ઘણા મુખ્ય મુદ્દાઓ ઉજાગર થાય છે. સરકારે વીજળી વિતરણ કંપનીઓના નુકસાનને ઘટાડવા પર ભાર મૂક્યો છે અને પરમાણુ ઊર્જા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું પણ જણાવ્યું છે. પરિણામે, ખર્ચમાં વધારો અનિવાર્ય છે. વધુમાં, તે વીજળીના દરો અથવા ટેરિફને યોગ્ય સૂચકાંક સાથે જોડવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, જે વાર્ષિક સુધારા માટે પરવાનગી આપે છે. ડ્રાફટમાં નિﾍતિ ખર્ચને આવરી લેવા માટે ડિમાન્ડ ચાર્જ લાદવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે.
એકવાર અંતિમ સ્વરૂપ મળ્યા પછી, આ નવી નીતિ ૨૦૦૫ માં ઘડવામાં આવેલી હાલની NEP ને બદલશે.
આ નીતિ હેઠળ, સરકાર ૨૦૩૦ સુધીમાં પ્રતિ વ્યક્તિ વીજળી વપરાશ ૨,૦૦૦ યુનિટ (કિલોવોટ-કલાક) અને ૨૦૪૭ સુધીમાં ૪,૦૦૦ યુનિટથી વધુ કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે.
ડ્રાફટ નીતિ ૨૦૨૬ અનુસાર, ડિસ્કોમ અને SLDC સમયસર વીજળીની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે રાજ્ય સ્તરે રિસોર્સ એડિક્વેસી (RA) યોજનાઓ તૈયાર કરશે. સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) સમગ્ર દેશ માટે રાષ્ટ્રીય યોજના તૈયાર કરશે.
વીજ દરો, અથવા ટેરિફ, યોગ્ય સૂચકાંક સાથે જોડાયેલા હોવા જોઈએ, જે દર વર્ષે આપમેળે સુધારણાની મંજૂરી આપે છે, અને જો રાજ્ય કમિશન દ્વારા કોઈ ટેરિફ ઓર્ડર પસાર ન થાય તો આ લાગુ થશે.
ડ્રાફટ સૂચવે છે કે વ્યક્તિગત ગ્રાહકોમાં સબસિડીનો બોજ ઘટાડવા માટે ડિમાન્ડ ચાર્જ દ્વારા સ્થિર ખર્ચ ધીમે ધીમે સરભર કરવામાં આવે.
૨૦૩૦ સુધીમાં કાર્બન ઉત્સર્જનની તીવ્રતા ૨૦૦૫ ના સ્તરથી ૪૫ ટકા ઓછી થશે અને ૨૦૭૦ સુધીમાં ચોખ્ખી-શૂન્ય ઉત્સર્જનનો લક્ષ્યાંક પ્રાપ્ત થશે. આ માટે સ્વચ્છ અને ઓછી કાર્બન ઊર્જા તરફ ઝડપી સંક્રમણની જરૂર છે.
NEP ૨૦૨૬ ના ડ્રાફટમાં જણાવાયું છે કે ઉત્પાદન ઉદ્યોગ, રેલ્વે અને મેટ્રો રેલ્વે માટે ક્રોસ-સબસિડી અને વધારાની ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ ભારતીય ઉત્પાદનોને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવશે અને લોજાિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડશે.
ડ્રાફટ નીતિમાં વિવાદોના ઝડપી નિરાકરણને સુનિﾍતિ કરવા અને ગ્રાહકો પર નાણાકીય બોજ ઘટાડવા માટે વિવાદ નિરાકરણ પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ડ્રાફટ નીતિમાં વીજ ક્ષેત્રના નાણાકીય સ્વાસ્થ્યને સુધારવા માટે માળખાકીય ફેરફારોનો પણ પ્રસ્તાવ છે. તે ઇન્ડેક્સ-લિક્ડ ઓટોમેટિક ટેરિફ રિવિઝન મિકેનિઝમ સૂચવે છે જે વીજળી નિયમનકારો સમયસર ટેરિફમાં સુધારો કરવામાં નિષ્ફળ જાય ત્યારે લાગુ કરવામાં આવશે, જેનો હેતુ વીજ કંપનીઓ માટે આવકના અંતરને રોકવાનો છે.
ડ્રાફટમાં ઉત્પાદન એકમો, ભારતીય રેલ્વે અને મેટ્રો રેલ સિસ્ટમ માટે ક્રોસ-સબસિડી ચાર્જ અને સરચાર્જમાંથી મુક્તિનો પણ પ્રસ્તાવ છે.
આ નીતિ બજાર-આધારિત મિકેનિઝમ્સ અને કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટ્સ દ્વારા નવીનીકરણીય ઊર્જાના વિસ્તરણને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખે છે, જ્યારે ચલ નવીનીકરણીય ઊર્જાના વિકાસ સાથે ગ્રીડ સ્થિરતા સુનિﾍતિ કરવા માટે ઊર્જા સંગ્રહ પર વધુ ભાર મૂકે છે.
નવીનીકરણીય ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, તે બજાર-આધારિત મિકેનિઝમ્સ અને કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટ્સ દ્વારા નવી ક્ષમતા ઉમેરવાની ભલામણ કરે છે.
નાના ગ્રાહકો માટે સંગ્રહ સુવિધાઓ ડિસ્કોમ દ્વારા પૂરી પાડવાનો પ્રસ્તાવ છે, જેનાથી ખર્ચમાં ઘટાડો થશે.
ગ્રાહકો વિતરિત નવીનીકરણીય ઊર્જા (DRE) માંથી વધારાની વીજળીનો વેપાર કરી શકશે, અને ૨૦૩૦ સુધીમાં, નવીનીકરણીય અને પરંપરાગત ઊર્જાસ્ત્રોતોને સમાન ધોરણે ગણવામાં આવશે.
શાંતિ અધિનિયમ ૨૦૨૫ની જોગવાઈઓ અનુસાર, તે અદ્યતન પરમાણુ ટેકનોલોજી, મોડ્યુલર રિએક્ટર, નાના પરમાણુ રિએક્ટર અને ઉદ્યોગો દ્વારા પરમાણુ ઊર્જાના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપીને ૨૦૪૭ સુધીમાં ૧૦૦ GW પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતાના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવાની પણ ભલામણ કરે છે.
(12:07 PM IST)
