કોલકાતા : પ્રખ્યાત ગીતકાર, કવિ અને પટકથા લેખક જાવેદ અખ્તરે દેશની વર્તમાન શિક્ષણ વ્યવસ્થા પર સવાલો ઉઠાવતા એક મહત્વનું નિવેદન આપ્યું છે. એક્સાઇડ કોલકાતા સાહિત્ય સભામાં વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી જોડાયેલા અખ્તરે અફસોસ વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, છેલ્લા પાંચ દાયકાઓમાં આપણી શિક્ષણ પ્રણાલીમાં સાહિત્ય અને કવિતાને જે મહત્વ મળવું જોઈએ તે મળ્યું નથી.

શિક્ષણ અને સમાજનો વિરોધાભાસ

જાવેદ અખ્તરે અવલોકન કર્યું કે આજે શાળાઓમાં વિજ્ઞાન અને ગણિત જેવા વિષયો પર જેટલો ભાર આપવામાં આવે છે, તેટલો ભાર કલા અને સાહિત્ય પર આપવામાં આવતો નથી. તેમણે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું કે શું આજના પરિવારોમાં સાહિત્યિક વિષયો પર ચર્ચા થાય છે? તેમણે ઉર્દૂ ભાષાનું ઉદાહરણ આપતા એક રસપ્રદ વિરોધાભાસ જણાવ્યો કે, "ઉર્દૂ વાંચનારા લોકો ભલે ઘટી રહ્યા હોય, પરંતુ ઉર્દૂ કવિતાઓ સાંભળનારા અને તેના ચાહકોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે."

કવિતા: લાગણીઓનું સૂક્ષ્મ માધ્યમ

કવિતાની વ્યાખ્યા કરતા તેમણે જણાવ્યું કે, કવિતા એ માત્ર શબ્દો નથી, પરંતુ તે સમાજનો અને ખાસ કરીને એક 'શાંત' વ્યક્તિનો અવાજ છે. પ્રેમ, વેદના કે કબૂલાત - દરેક ભાવના માટે કવિતા પાસે એક અલગ રૂપક હોય છે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે કવિતાનો સંદેશ હંમેશા સૂક્ષ્મ હોવો જોઈએ, તે સીધો ઉપદેશ નથી. ટેકનોલોજીના યુગમાં પણ કવિતા તેની દ્રષ્ટિ અને સ્તરીય સમજને કારણે જીવંત રહી છે.

ડર અને ધર્મ પર સ્પષ્ટ વક્તા

જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે શું લખતી વખતે તેમને ક્યારેય ડર લાગે છે, ત્યારે તેમણે નિડરતાથી જવાબ આપ્યો કે, "જો તમને ડર લાગતો હોય, તો તમારે તમારા ડર વિશે લખવું જોઈએ." ધર્મ વિશે વાત કરતા તેમણે સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપી હતી. તેમણે ઉમેર્યું કે ધાર્મિક માનસિકતા ધરાવતા લોકો તર્ક કરતા ભાવનાઓથી વધુ પ્રેરાતા હોય છે, તેથી આવા વિષયો પર લખતી વખતે નૈતિક પ્રશ્નો ઉભા થઈ શકે છે.

સંદેશ: જાવેદ અખ્તરના મતે કવિતા ક્રાંતિનું સાધન બની શકે છે અને તે સમાજ પ્રત્યેના અસંતોષને વાંચા આપવાનું સક્ષમ માધ્યમ છે. શિક્ષણમાં સાહિત્યનો અભાવ આવનારી પેઢીને સંવેદનશીલતાથી દૂર કરી શકે છે.