નવી દિલ્હી: સોલવન્ટ એક્સટ્રેક્ટર્સ એસોસિએશન (SEA) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ માં ભારતની તેલ ખોળની નિકાસમાં વાર્ષિક ધોરણે ૪૦ ટકાનો તોતિંગ ઘટાડો નોંધાયો છે. ગયા વર્ષે ડિસેમ્બરમાં જે નિકાસ ૩.૯૮ લાખ ટન હતી, તે આ વર્ષે ઘટીને માત્ર ૨.૪૦ લાખ ટન રહી ગઈ છે. આ ઘટાડામાં સૌથી મોટો ફાળો સોયાબીન ખોળનો રહ્યો છે.
 નિકાસમાં થયેલા આ ઘટાડાનું સૌથી મોટું કારણ સોયાબીન ખોળના શિપમેન્ટમાં આવેલો ઘટાડો છે. સોયાબીન ખોળની નિકાસ જે ગયા વર્ષે ૨.૭૮ લાખ ટન હતી, તે ચાલુ વર્ષે ઘટીને ૧.૧૪ લાખ ટન થઈ ગઈ છે. નિષ્ણાતોના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય સોયાબીન ખોળના ભાવ અન્ય દેશોની સરખામણીએ વધારે હોવાથી નિકાસમાં સ્પર્ધાત્મકતા ઘટી છે. જોકે, યુરોપિયન દેશોમાં બિન-જીએમઓ (Non-GMO) સોયાબીન ખોળની માંગ હજુ પણ જળવાયેલી છે.
માત્ર સોયાબીન જ નહીં, પણ રાયડા (Mustard) અને એરંડાના ખોળની નિકાસમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે:
• રાયડા (મસ્ટર્ડ) ખોળ: ૮૮,૭૪૬ ટનથી ઘટીને ૭૧,૪૫૨ ટન.
• એરંડા ખોળ: ૨૮,૪૫૨ ટનથી ઘટીને ૨૧,૯૦૪ ટન.
જોકે, એકમાત્ર આશાસ્પદ પાસું ચોખાના ભૂસાના અર્ક (Rice Bran Extraction) ની નિકાસ છે, જેમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. નિકાસમાં આ વૃદ્ધિએ કુલ ઘટાડાને થોડા અંશે અટકાવ્યો છે.
ઘટાડા પાછળના મુખ્ય કારણો:
૧. વૈશ્વિક સ્પર્ધા: અમેરિકા અને બ્રાઝિલ જેવા દેશોના સસ્તા સોયાબીન ખોળ સામે ભારતીય માલ મોંઘો પડી રહ્યો છે.
૨. સ્થાનિક માંગ અને વિકલ્પો: સ્થાનિક પશુ આહાર ઉત્પાદકો હવે સોયાબીન ખોળના સ્થાને ઈથેનોલ ઉત્પાદનની આડપેદાશ DDGS (Distillers Dried Grains with Solubles) નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે જે સસ્તો પડે છે.
૩. પુરવઠાની અછત: રાયડાનું પીલાણ ઘટતા તેની ઉપલબ્ધતા ઓછી થઈ છે, જેની અસર નિકાસ પર પડી છે.