નવી દિલ્હી: ભારતના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઈતિહાસમાં એક અત્યંત ચિંતાજનક વળાંક આવ્યો છે. અત્યાર સુધી આપણે ભૂકંપની સંવેદનશીલતાને આધારે દેશને ચાર ઝોનમાં વહેંચેલો જોયો હતો, જેમાં ઝોન-5 સૌથી ખતરનાક ગણાતો હતો. પરંતુ હવે, હિમાલયના વિસ્તારોમાં વધી રહેલા જોખમને જોતા સરકારે નવો 'ઝોન-6' જાહેર કર્યો છે. હિમાલયન બેલ્ટમાં છેલ્લા 200 વર્ષથી કોઈ મોટો ભૂકંપ આવ્યો નથી, જેનો અર્થ છે કે પૃથ્વીના પેટાળમાં પ્રચંડ ઉર્જા જમા થઈ રહી છે. વિજ્ઞાનના નિયમ મુજબ દર 100 થી 150 વર્ષે એક મોટો ધરતીકંપ આવવો જોઈએ, અને આ વિલંબ હવે ભયાનક તીવ્રતાના સંકેત આપી રહ્યો છે, જે માત્ર પહાડો જ નહીં પણ મેદાની રાજ્યોને પણ ધ્રુજાવી દેશે.

રાજધાની દિલ્હી માટે આ સમાચાર કોઈ દુઃસ્વપ્નથી ઓછા નથી. હિમાલયમાં થતી કોઈપણ મોટી હલચલની સીધી અસર દિલ્હી-NCR પર પડે છે. નેશનલ સિસમિક સેન્ટરના પૂર્વ વડા ડૉ. એ.કે. શુક્લાના જણાવ્યા મુજબ, દિલ્હીમાં વારંવાર આવતા નાના ભૂકંપો એ વાતનો પુરાવો છે કે સ્થાનિક ફોલ્ટ લાઈન્સ અત્યંત સક્રિય છે. જો હિમાલયમાં ઝોન-6 મુજબનો પ્રચંડ ભૂકંપ આવે, તો દિલ્હીમાં 6.5 કે તેથી વધુની તીવ્રતાના આંચકા અનુભવાય તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે. આ ચેતવણીને હળવાશથી લેવી એ રાજધાની માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે ભૂતકાળમાં પણ દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં વિનાશક ભૂકંપો નોંધાયા છે.

દિલ્હીની સૌથી મોટી નબળાઈ તેનું આડેધડ અને ગેરકાયદેસર બાંધકામ છે. હાઈકોર્ટની ટિપ્પણી મુજબ, દિલ્હીની મોટાભાગની ઈમારતો નેશનલ બિલ્ડિંગ કોડના સુરક્ષા માપદંડોને પૂર્ણ કરતી નથી. જૂની દિલ્હીના સાંકડા વિસ્તારો અને હાઈ-રાઈઝ બિલ્ડિંગો જે ભૂકંપ પ્રતિરોધક નથી, તે મોટા આંચકા સમયે પત્તાના મહેલની જેમ ધરાશાયી થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હવે સમય આવી ગયો છે કે દરેક નવી ઈમારત માટે સ્ટ્રક્ચરલ સેફ્ટી ઓડિટ ફરજિયાત કરવામાં આવે, અન્યથા કુદરતી આફત સામે માનવીય બેદરકારી મોટું નુકસાન નોતરી શકે છે.

ભૂકંપના ઈતિહાસ પર નજર કરીએ તો 1720માં દિલ્હીમાં અને 1956માં બુલંદશહેરમાં ભારે તીવ્રતાના આંચકાએ તબાહી મચાવી હતી. હવે જ્યારે હિમાલયને 'હાઈએસ્ટ રિસ્ક' કેટેગરીમાં મૂકવામાં આવ્યો છે, ત્યારે સરકારી તંત્ર અને જનતા બંનેએ સતર્ક થવાની જરૂર છે. ઝોન-6 માં સમાવિષ્ટ વિસ્તારોમાં બાંધકામના નિયમો સંપૂર્ણપણે બદલવા પડશે. આ માત્ર એક ભૌગોલિક ફેરફાર નથી, પરંતુ કરોડો લોકોના જીવન અને સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો છે. શું આપણે ૨૦૦૧ના ગુજરાત જેવી કોઈ મોટી હોનારતની રાહ જોઈ રહ્યા છીએ કે પછી આ નવા એલર્ટ સાથે આપણી તૈયારીઓને યુદ્ધના ધોરણે મજબૂત કરીશું?