નવી દિલ્હી: આજે જ્યારે ભારત તેનો 77મો પ્રજાસત્તાક દિવસ ઉજવી રહ્યો છે, ત્યારે 26 જાન્યુઆરી 1950ની એ યાદગાર સવારને યાદ કરવી અનિવાર્ય છે. 76 વર્ષ પહેલાં આજના દિવસે જ્યારે ભારતનું બંધારણ અમલમાં આવ્યું, ત્યારે આખું વિશ્વ એક નવા અને સાર્વભૌમ લોકશાહી દેશના ઉદયનું સાક્ષી બન્યું હતું. ઇતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહાના જણાવ્યા મુજબ, પ્રજાસત્તાક દિવસની ઉજવણી માટે 26 જાન્યુઆરીની પસંદગી એટલા માટે કરવામાં આવી હતી કારણ કે 1930માં આ જ દિવસે કોંગ્રેસે 'પૂર્ણ સ્વરાજ'નો નારો આપ્યો હતો. 1950ની એ સવારે જ્યારે ડો. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લીધા, ત્યારે વિભાજનની પીડા વેઠી રહેલા દેશમાં આશાનું નવું કિરણ ફેલાયું હતું.

તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે અત્યારે આપણે જે ભવ્ય પરેડ કર્તવ્ય પથ પર જોઈએ છીએ, તે સમયે પ્રથમ પરેડ ઈરવિન એમ્ફીથિયેટર (જે આજે મેજર ધ્યાનચંદ નેશનલ સ્ટેડિયમ તરીકે ઓળખાય છે) ખાતે યોજાઈ હતી. સ્ટેડિયમમાં હાજર 15,000 થી વધુ લોકોની મેદની વચ્ચે 3,000 સૈનિકોએ શિસ્તબદ્ધ કૂચ કરી હતી. આ પહેલીવાર હતું જ્યારે આઝાદ ભારતના નાગરિકોએ પોતાની સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનાની સંયુક્ત તાકાત અને શૌર્યનો રૂબરૂ અનુભવ કર્યો હતો. વાયુસેનાના જૂના 'લિબરેટર' વિમાનોએ જ્યારે આકાશમાંથી સલામી આપી, ત્યારે હર્ષનાદથી આખું સ્ટેડિયમ ગુંજી ઉઠ્યું હતું.

પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસની ઉજવણીમાં સાદગી હતી પણ આત્મસન્માન પ્રચંડ હતું. દેશ ગરીબી, રમખાણો અને શરણાર્થીઓની સમસ્યાઓ સામે ઝઝૂમી રહ્યો હતો, તેમ છતાં ઉજવણીમાં કોઈ કમી નહોતી. રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં તિરંગો ફરકાવ્યા બાદ જ્યારે 21 તોપોની સલામી આપવામાં આવી, ત્યારે તે માત્ર અવાજ નહોતો પરંતુ અંગ્રેજી હકુમતની ગુલામીમાંથી કાયમી મુક્તિનો શંખનાદ હતો. તે સમયે ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ સુકર્ણો ભારતના પ્રથમ મુખ્ય અતિથિ બન્યા હતા, જેણે વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની મજબૂત મિત્રતાનો પાયો નાખ્યો હતો.

સાંજે જ્યારે સૂર્ય આથમ્યો ત્યારે દિલ્હીની સડકો અને સરકારી ઇમારતો રોશનીથી એવી રીતે ઝળહળી ઉઠી હતી કે જાણે આખું આકાશ જમીન પર ઉતરી આવ્યું હોય. રાષ્ટ્રપતિ રાજેન્દ્ર પ્રસાદે તે દિવસે ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે, આ દિવસ માત્ર કાયદાકીય ફેરફાર નથી, પરંતુ લાખો ભારતીયોના ત્યાગ અને બલિદાનનું પરિણામ છે. આજે 77મા પ્રજાસત્તાક પર્વે જ્યારે આપણે 'વિકસિત ભારત'ના સપના જોઈ રહ્યા છીએ, ત્યારે 1950ની એ સાદગીભરી છતાં ભવ્ય શરૂઆત આપણને આપણા મૂળ અને બંધારણીય મૂલ્યોની યાદ અપાવે છે.