નવી દિલ્હી:  દેશની ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં સત્તા અને સમાનતાના સમીકરણો બદલવા જઈ રહેલા UGC (યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન) ના નવા નિયમોએ હાલમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટો વિવાદ છેડ્યો છે. 13 જાન્યુઆરીએ બહાર પાડવામાં આવેલા 'સમાનતા પ્રોત્સાહન નિયમન-2026' મુજબ, હવે દરેક કોલેજ અને યુનિવર્સિટીમાં OBC, SC, ST, દિવ્યાંગ અને મહિલા સભ્યો ધરાવતી 'સમાનતા સમિતિ' (Equity Committee) બનાવવી ફરજિયાત છે. સરકારનો દાવો છે કે આનાથી કેમ્પસમાં જાતિ આધારિત ભેદભાવ ઘટશે, પરંતુ અનેક સામાજિક સંગઠનોએ તેને 'ઉચ્ચ જાતિઓ વિરુદ્ધનું ષડયંત્ર' ગણાવી રાષ્ટ્રપતિ અને વડાપ્રધાન સુધી વિરોધનો પત્ર પહોંચાડ્યો છે. આ વિવાદ એટલો વકર્યો છે કે હવે તેની કાયદેસરતા ચકાસવા માટે મામલો સુપ્રીમ કોર્ટના ઉંબરે પહોંચ્યો છે.

UGC દ્વારા સૂચિત 'સમાન તક કેન્દ્ર' (EOC) ની જોગવાઈઓ સામે સામાન્ય શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓ અને સંગઠનોમાં ભારે અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે. વિરોધ કરનારાઓનું કહેવું છે કે નિયમ 3(c) મનસ્વી અને ભેદભાવપૂર્ણ છે, જે સમાનતા લાવવાના નામે ઉચ્ચ જ્ઞાતિના શૈક્ષણિક અધિકારોને નબળા પાડી શકે છે. અરજદારોનો તર્ક છે કે આ જોગવાઈ UGC એક્ટ 1956ની મૂળ ભાવનાની વિરુદ્ધ છે અને તે શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં સામાજિક ન્યાયના નામે નવા પ્રકારનો ભેદભાવ પેદા કરશે. બીજી તરફ, સરકાર આ આક્ષેપો વચ્ચે મધ્યમ માર્ગ શોધવાની કોશિશ કરી રહી છે જેથી કેમ્પસનું વાતાવરણ ડહોળાય નહીં અને તમામ વર્ગોને ન્યાય મળે.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી જાહેર હિતની અરજી (PIL) હવે આ વિવાદનો નિર્ણાયક વળાંક બની શકે છે. અરજદારોએ માગ કરી છે કે આ નવા નિયમો ગેરબંધારણીય હોવાથી તેને રદ કરવામાં આવે, કારણ કે તે ચોક્કસ વર્ગોને શિક્ષણમાંથી બાકાત રાખવાની દિશામાં દોરી જાય છે. કેમ્પસમાં વિવિધતા અને સમાવેશિતા વધારવાના હેતુથી શરૂ થયેલી આ કવાયત અત્યારે કાયદાકીય ગૂંચવણો અને સામાજિક આંદોલનોમાં ફસાઈ ગઈ છે. હવે આખા દેશની નજર સર્વોચ્ચ અદાલત પર ટકેલી છે કે શું તે UGCના આ 'ક્રાંતિકારી' ગણાતા ફેરફારોને લીલી ઝંડી આપશે કે પછી તેમાં મોટા સુધારાનો આદેશ કરશે.