નવી દિલ્હી:પ્રદૂષણના ડંખથી કરમાઈ રહેલી યમુના નદીને ફરી જીવંત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે કમર કસી છે. તાજેતરમાં યોજાયેલી હાઈ-લેવલ બેઠકમાં હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને સ્પષ્ટ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ (ઈ-ફ્લો) વધારવા માટે મુનક નહેર અને ઉપરલી ગંગા નહેરમાંથી પાણી વાળવામાં આવે. આ ઐતિહાસિક યોજના હેઠળ, ઉત્તર પ્રદેશની ગંગા નહેરમાંથી અંદાજે 800 ક્યુસેક પાણી સીધું વઝીરાબાદ બેરેજ તરફ વાળવામાં આવશે, જેથી યમુનામાં શુદ્ધ પાણીનો જથ્થો વધે અને નદીની આત્મશુદ્ધિની પ્રક્રિયા તેજ બને.

સરકારે પ્રદૂષણના સ્ત્રોત પર જ પ્રહાર કરવાનું નક્કી કર્યું છે. હવે દિલ્હી, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશમાં યમુનામાં ઠલવાતી તમામ ગટરોનું ઓડિટ એક ખાનગી તૃતીય-પક્ષ કંપની દ્વારા કરવામાં આવશે. આ તપાસ દ્વારા એ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે કે કોઈ પણ પ્રકારનો ઔદ્યોગિક કચરો કે ટ્રીટ કર્યા વગરનું ગંદુ પાણી નદીમાં ન પ્રવેશે. પર્યાવરણીય પ્રવાહ જાળવવા માટે મુનક નહેરમાંથી પણ વધારાનું 100 ક્યુસેક પાણી છોડવા માટે હરિયાણાને તાકીદ કરવામાં આવી છે, જે નદીમાં જમા થયેલા કાંપ અને કાટમાળને દૂર કરવામાં મદદરૂપ થશે.

જળ શક્તિ મંત્રાલયે યમુના પુનરુત્થાન યોજનાના ભાગરૂપે સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ્સ (STPs) ની કાર્યક્ષમતા વધારવા પર ભાર મૂક્યો છે. દિલ્હી જલ બોર્ડ હવે ટ્રીટેડ પાણીની ગુણવત્તામાં સુધારો કરીને બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ (BOD) ના સ્તરને નિર્ધારિત 10 ની મર્યાદામાં લાવવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. હરિયાણાના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાંથી આવતા પ્રદૂષણને રોકવા માટે વર્ષ 2026 સુધીની કડક સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. જે ઉદ્યોગો નિયમોનું પાલન નહીં કરે તેમના પર આકરી કાર્યવાહી કરવાની સૂચના પણ આપવામાં આવી છે.

આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યમુનાના પર્યાવરણીય સંતુલનને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે. હાથનીકુંડ બેરેજમાંથી પાણીનો ત્રીજો પ્રવાહ શરૂ થવાથી નદીના કુદરતી માર્ગમાં આવતા અવરોધો દૂર થશે. સરકારની આ ‘ત્રિપાંખિયા’ રણનીતિ જો સફળ રહેશે તો આગામી વર્ષોમાં યમુનાના કિનારે ફરીથી હરિયાળી અને નિર્મળ જળ જોવા મળશે. પડોશી રાજ્યો વચ્ચે પાણીની વહેંચણી અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે આ સ્તરનો સહયોગ અગાઉ ક્યારેય જોવા મળ્યો નથી, જે પર્યાવરણ પ્રેમીઓ માટે આશાનું કિરણ લઈને આવ્યો છે.