વોશિંગ્ટન : આપણે જે તારાઓ, ગ્રહો અને ગેલેક્સીઓ જોઈએ છીએ, તે આખા બ્રહ્માંડનો માત્ર 15% ભાગ છે. બાકીનું 85% દ્રવ્ય ‘ડાર્ક મેટર’ (Dark Matter) છે, જે અત્યાર સુધી અદ્રશ્ય હતું. પરંતુ ખગોળશાસ્ત્રીઓએ હવે જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ (JWST) નો ઉપયોગ કરીને આ રહસ્યમય શ્યામ દ્રવ્યના વિતરણનો અત્યાર સુધીનો સૌથી વિગતવાર અને હાઈ-રિઝોલ્યુશન નકશો રજૂ કર્યો છે. આ નકશો બ્રહ્માંડના એવા ખૂણાઓને પ્રકાશિત કરે છે જે માનવ આંખ કે સામાન્ય ટેલિસ્કોપ માટે ક્યારેય દ્રશ્યમાન નહોતા.
જેમ્સ વેબ ટેલિસ્કોપે આકાશના એક ચોક્કસ ભાગમાં આશરે 2,50,000 દૂરની તારાવિશ્વોના આકારોમાં થતી સૂક્ષ્મ વિકૃતિઓનો અભ્યાસ કર્યો હતો. વૈજ્ઞાનિકોએ ‘ગુરુત્વાકર્ષણ લેન્સિંગ’ (Gravitational Lensing) નામની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો, જેમાં દૂરના પ્રકાશના વળાંકના આધારે ડાર્ક મેટરની હાજરી શોધી કાઢવામાં આવે છે. આ નવો નકશો અગાઉના હબલ ટેલિસ્કોપના નકશા કરતા બમણી સ્પષ્ટતા ધરાવે છે અને તે સમયમાં 8 થી 10 અબજ વર્ષ પાછળ જોઈને ગેલેક્સીઓના નિર્માણના રહસ્યો ખોલે છે.
બ્રહ્માંડનું ‘હાડપિંજર’ છે ડાર્ક મેટર
નાસાની જેટ પ્રોપલ્શન લેબોરેટરીના વૈજ્ઞાનિક ડાયના સ્કોગ્નામિગ્લિયોએ જણાવ્યું કે, “જેમ્સ વેબ ટેલિસ્કોપ બ્રહ્માંડ માટે નવા ચશ્મા પહેરવા જેવું છે.” ડાર્ક મેટર એ બ્રહ્માંડના સ્કેફોલ્ડિંગ અથવા હાડપિંજર જેવું છે, જેના ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે જ તારાઓ અને ગેલેક્સીઓ એકસાથે જોડાયેલા રહે છે. આ નકશા દ્વારા ખગોળશાસ્ત્રીઓ હવે સમજી શકશે કે બ્રહ્માંડની શરૂઆતમાં એક ‘સૂપ’ જેવી દેખાતી સામગ્રીમાંથી આજે આપણે જોઈએ છીએ તેવી અદભૂત વિવિધતા ધરાવતી ગેલેક્સીઓ કેવી રીતે બની હશે.
આ નકશો સેક્સ્ટેન્સ નક્ષત્રની દિશામાં ‘COSMOS’ નામના ક્ષેત્રને આવરી લે છે. આ સંશોધન ‘નેચર એસ્ટ્રોનોમી’ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું છે અને તે સાબિત કરે છે કે બ્રહ્માંડના વિસ્તરણ અને તેના માળખામાં ડાર્ક એનર્જી અને ડાર્ક મેટરની ભૂમિકા કેટલી મહત્વની છે. આ શોધથી માત્ર અવકાશ વિજ્ઞાનના જ્ઞાનમાં વધારો નથી થયો, પરંતુ તે ભાવિ સંશોધનો માટે એક મજબૂત પાયો પણ પૂરો પાડે છે.