નવી દિલ્હી તા.૩૧

મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વારંવાર ઈરાન સામે લશ્કરી કાર્યવાહીની ધમકી આપી છે અને ખાડી ક્ષેત્રમાં મોટા પાયે અમેરિકન સૈનિકો તૈનાત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ વધતા જતા સંઘર્ષમાં સાઉદી અરેબિયાની ભૂમિકા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. એક તરફ, રિયાધ જાહેર પ્લેટફોર્મ પર ઈરાનની સાર્વભૌમત્વ અને રાજદ્વારી ઉકેલ માટે આદર આપતું જોવા મળે છે, તો બીજી તરફ, બંધ દરવાજા પાછળ, તે અમેરિકાને ઈરાન પર હુમલો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતું જોવા મળે છે.

સાઉદી અરેબિયાએ વોશિંગ્ટનમાં પોતાનો સૂર બદલ્યો

અમેરિકન વેબસાઇટ એક્સિઓસના અહેવાલ મુજબ, સાઉદી સંરક્ષણ પ્રધાન પ્રિન્સ ખાલિદ બિન સલમાન (KBS) એ તાજેતરમાં વોશિંગ્ટનમાં એક ખાનગી બ્રીફિંગ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે જો રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ ઈરાન સામેની તેમની ધમકીઓનું પાલન નહીં કરે, તો તેહરાન વધુ મજબૂત બનશે. બેઠકમાં હાજર ચાર સૂત્રો અનુસાર, KBS માનતા હતા કે લશ્કરી કાર્યવાહીને હવે મુલતવી રાખવાથી ઈરાન વધુ હિંમતવાન બનશે. આ નિવેદન સાઉદી અરેબિયાની જાહેર નીતિથી તદ્દન વિપરીત છે. જાહેર મંચો પર, સાઉદી નેતૃત્વએ સતત પ્રાદેશિક તણાવ વધવાના જોખમો વિશે ચેતવણી આપી છે અને લશ્કરી મુકાબલો ટાળવા માટે આગ્રહ કર્યો છે.

ત્રણ અઠવાડિયામાં વલણ બદલાયું

રસપ્રદ વાત એ છે કે, માત્ર ત્રણ અઠવાડિયા પહેલા, સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) એ પોતે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને ઈરાન પર હુમલો ન કરવાની અપીલ કરી હતી. યુએસ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પે તે વાતચીત પછી તાત્કાલિક લશ્કરી કાર્યવાહી મુલતવી રાખી હતી. હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે સાઉદી અરેબિયાનું વલણ આટલી ઝડપથી કેમ બદલાઈ ગયું? યુએસ સૂત્રો માને છે કે રિયાધને ખ્યાલ આવવા લાગ્યો છે કે ટ્રમ્પ વહીવટ હુમલો કરવા માટે મક્કમ છે. પરિણામે, સાઉદી નેતૃત્વ ખુલ્લેઆમ તેનો વિરોધ કરીને પોતાને જોખમમાં મૂકવા માંગતું નથી.

જાહેર નિવેદનો અને પડદા પાછળના નિવેદનો

આ અઠવાડિયે, એમબીએસે ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ સાથેની ફોન વાતચીતમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે સાઉદી અરેબિયા અમેરિકાને ઈરાન પર હુમલો કરવા માટે તેના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપશે નહીં. સાઉદી સરકારે એક સત્તાવાર નિવેદનમાં ઈરાનની સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કરવા અને રાજદ્વારી ઉકેલ શોધવાની પ્રતિબદ્ધતાનો પણ પુનરોચ્ચાર કર્યો. પરંતુ પડદા પાછળ, ચિત્ર અલગ દેખાય છે. અહેવાલ મુજબ, KBS એ શુક્રવારે મધ્ય પૂર્વના નિષ્ણાતો અને યહૂદી સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ સાથે લગભગ એક કલાક ચાલેલી બેઠકમાં કહ્યું કે ટ્રમ્પે હવે લશ્કરી કાર્યવાહી કરવી પડશે, જોકે પ્રાદેશિક યુદ્ધના જોખમને ઘટાડવાના પ્રયાસો પણ જરૂરી રહેશે.

પેટ્રિઅટ મિસાઇલ ડીલ અને મોટા સંઘર્ષની તૈયારીઓ

દરમિયાન, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે સાઉદી અરેબિયાને આશરે $9 બિલિયન મૂલ્યના પેટ્રિઅટ એડવાન્સ્ડ કેપેબિલિટી-3 (PAC-3) મિસાઇલો અને સંબંધિત સાધનોના વેચાણને મંજૂરી આપી છે. પેન્ટાગોન કહે છે કે આ સોદો સાઉદી અરેબિયાની હવાઈ અને મિસાઇલ સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવશે. રાજકીય વિશ્લેષકો આને ફક્ત શસ્ત્રોના વેચાણ કરતાં વધુ માને છે, પરંતુ સંભવિત ઈરાની બદલો લેવા માટેની તૈયારી તરીકે પણ જુએ છે.