કોટદ્વાર: શું હવે શબ્દો પણ પૂછશે કે મારો ધર્મ કયો છે? ઉત્તરાખંડના કોટદ્વારમાં એક દુકાનના નામમાં વપરાયેલા "બાબા" શબ્દ સામે ઉઠેલા વાંધાએ દેશમાં એક નવી ચર્ચાને જન્મ આપ્યો છે. 30 વર્ષ જૂની દુકાન 'બાબા સ્કૂલ ડ્રેસ' સામે કેટલાક લોકોએ એ માટે વિરોધ કર્યો કે આ શબ્દ કોઈ ખાસ ધર્મની મિલકત છે. પરંતુ ભાષાશાસ્ત્રીઓ અને ઈતિહાસકારો માને છે કે આ વિરોધ માત્ર અજ્ઞાનતા સિવાય કઈં જ નથી.

'બાબા' શબ્દનું અસલી મૂળ શું છે?

ભાષાકીય દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો 'બાબા' એ મૂળ ફારસી શબ્દ છે. મધ્ય એશિયાઈ સંસ્કૃતિમાં આ શબ્દનો અર્થ 'પિતા', 'વડીલ' અથવા 'આદરણીય વ્યક્તિ' થાય છે. ઈતિહાસ પર નજર કરીએ તો આ શબ્દ કોઈ એક સીમામાં બંધાયેલો નથી:

• સુફી પરંપરા: બાબા ફરીદ જેવા સંતો.
• શીખ પરંપરા: આદરપૂર્વક લેવાતું 'બાબા નાનક'નું નામ.
• હિન્દુ પરંપરા: અસંખ્ય સાધુ-સંતો માટે વપરાતો 'બાબા' શબ્દ.
• આધુનિક યુગ: આજની 'Gen-Z' પેઢી પણ મિત્રોને પ્રેમથી 'બાબા' કહીને બોલાવે છે.

ભાષા પુલ છે, સરહદ નહીં:

લેખક તાહિર કામરાન જણાવે છે કે જ્યારે આપણે શબ્દોને ધર્મના પોશાક પહેરાવીએ છીએ, ત્યારે સભ્યતા સંકોચાવા લાગે છે. ફારસી ભાષા ઈસ્લામના ઉદય પહેલાની છે અને તે સદીઓ સુધી ભારતની સત્તાવાર 'દરબારી ભાષા' રહી છે. આજે આપણે રોજિંદા જીવનમાં જે શબ્દો વાપરીએ છીએ જેવા કે – અદાલત, બજાર, દુનિયા, કિતાબ, રસ્તો અને ઈન્સાન – આ તમામ ફારસી કે અરબી મૂળના છે. જો 'બાબા' શબ્દથી નફરત હોય, તો શું આપણે આ આખી શબ્દાવલિનો ત્યાગ કરીશું?

બંધારણીય અને સામાજિક સવાલ:

ભારતીય બંધારણની કલમ 19 દરેક નાગરિકને પોતાની પસંદગીનું નામ રાખવાની અને વ્યવસાય કરવાની સ્વતંત્રતા આપે છે. જે નામ 30 વર્ષ સુધી કોઈને નડ્યું નહીં, તે અચાનક આજે કેમ ખટકવા લાગ્યું? નિષ્ણાતો માને છે કે વાસ્તવિક ડર શબ્દોથી નહીં, પણ સમાજની વિવિધતાથી છે. એક આત્મવિશ્વાસ ધરાવતો સમાજ હંમેશા વિવિધતાને સ્વીકારે છે, જ્યારે અસુરક્ષિત મન દરેક નવી વાતમાં ભય શોધે છે.

નદીને બોટલમાં બંધ કરવાથી તેનો પ્રવાહ મરી જાય છે, તેમ શબ્દોને ધર્મના ચોકઠામાં પૂરવાથી સંસ્કૃતિનો અંત આવે છે.