નવી દિલ્હી, તા.5: ભારતની ન્યાયિક પ્રણાલીમાં ‘ન્યાયમાં વિલંબ’ એ તો ચર્ચાનો વિષય છે જ, પરંતુ હવે ‘ખોટો ન્યાય’ પણ ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. નાલસર (NALSAR) યુનિવર્સિટીના તાજેતરના અહેવાલે ભારતીય અદાલતોના મૃત્યુદંડના ચુકાદાઓ પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. રિપોર્ટ અનુસાર, છેલ્લા 10 વર્ષમાં નીચલી અદાલતો દ્વારા જેમને ફાંસીની સજા ફટકારવામાં આવી હતી, તેમાંથી 30% લોકોને સુપ્રીમ કોર્ટ અથવા હાઈકોર્ટે નિર્દોષ જાહેર કરીને મુક્ત કર્યા છે.

આ આંકડા દર્શાવે છે કે નીચલી અદાલતો (ટ્રાયલ કોર્ટ) ક્યારેક પુરાવાઓના મૂલ્યાંકનમાં ઉતાવળ કરે છે અથવા તો ‘અન્યાયી સજા’ની એક આખી પેટર્ન ઊભી થઈ છે. વિચારવાની વાત એ છે કે, જે વ્યક્તિએ વર્ષો સુધી ‘મૃત્યુદંડના કેદી’ તરીકે જેલમાં વિતાવ્યા હોય, તે નિર્દોષ છૂટે ત્યારે તેના જીવનના વેડફાયેલા વર્ષો અને સામાજિક બદનામીની ભરપાઈ કોણ કરશે?

સુપ્રીમ કોર્ટનું કડક વલણ

રિપોર્ટના ડેટા મુજબ, તાજેતરના વર્ષોમાં સુપ્રીમ કોર્ટે લગભગ કોઈ પણ મૃત્યુદંડની સજાને બહાલી આપી નથી. હાઈકોર્ટોના કિસ્સામાં પણ પરિસ્થિતિ કંઈક આવી જ છે; ઉચ્ચ અદાલતોએ નીચલી અદાલત દ્વારા અપાયેલી માત્ર 8% મૃત્યુદંડની સજાને જ માન્ય રાખી છે. આનો અર્થ એ છે કે મોટાભાગના કેસોમાં કાં તો સજા ઘટાડી દેવામાં આવે છે અથવા તો આરોપીને સંપૂર્ણપણે નિર્દોષ છોડી દેવામાં આવે છે.

અહેવાલના મુખ્ય તારણો:

• નિર્દોષતાનો દર: ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા ફાંસી અપાયેલા 30% લોકો પાછળથી નિર્દોષ સાબિત થયા.
• ન્યાયિક ભૂલ: આંકડા સૂચવે છે કે ‘જીવન અને મરણ’ના કેસમાં નીચલી અદાલતોના ચુકાદામાં મોટી ખામીઓ હોઈ શકે છે.
• ચુકાદાની ટકાવારી: ઉચ્ચ અદાલતોએ માત્ર 8% કેસમાં જ ફાંસીની સજા યથાવત રાખી છે.
• જીવનની કિંમત: વર્ષો સુધી જેલમાં રહ્યા બાદ નિર્દોષ છૂટનારા લોકોના પુનઃવસન અંગે કોઈ નક્કર નીતિનો અભાવ.