નવી દિલ્હી: ભારતીય વાયુસેના અને નૌકાદળની તાકાતમાં અનેકગણો વધારો કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી રહેલા 'એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ' (AMCA) પ્રોજેક્ટમાં સરકારે એક ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો છે. અત્યાર સુધી તેજસ જેવા વિમાનોનું ઉત્પાદન કરતી સરકારી કંપની હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) ને બદલે, હવે આ પ્રોજેક્ટનું સુકાન ખાનગી ક્ષેત્રને સોંપવામાં આવી શકે છે. આ અહેવાલોને પગલે શેરબજારમાં HAL ના શેરમાં ૧૪% નો ઘટાડો નોંધાયો છે, પરંતુ સંરક્ષણ નિષ્ણાતો તેને યોગ્ય દિશામાં ભરેલું પગલું ગણાવી રહ્યા છે. એરોનોટિકલ ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (ADA) ના નેતૃત્વમાં તૈયાર થઈ રહેલું આ સ્ટીલ્થ વિમાન ચીન અને પાકિસ્તાન સામે ભારતનું સૌથી શક્તિશાળી હથિયાર બનશે.
ખાનગી ક્ષેત્ર માટે આ પડકાર કાંઈ નાનો નથી. ટાટા એડવાન્સ્ડ સિસ્ટમ્સ, L&T અને ભારત ફોર્જ જેવી કંપનીઓ હાલમાં વૈશ્વિક દિગ્ગજ કંપનીઓ જેવી કે એરબસ અને બોઇંગ માટે સ્પેરપાર્ટ્સ બનાવે છે, પરંતુ આખું લડાયક વિમાન બનાવવું એ તદ્દન અલગ સ્તરની રમત છે. પાંચમી પેઢીના ફાઇટર જેટમાં અત્યંત જટિલ સોફ્ટવેર, અદ્યતન સેન્સર્સ અને દુશ્મનના રડારમાં ન પકડાય તેવી સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજીનો સમન્વય કરવાનો હોય છે. નિવૃત્ત એર વાઇસ માર્શલ મનમોહન બહાદુરના મતે, HAL પાસે પહેલેથી જ તેજસના મોટા ઓર્ડર છે, તેથી નવી ઉત્પાદન લાઇન શરૂ કરવા માટે ખાનગી કંપનીઓને સામેલ કરવી એ સમયની માંગ છે.
આ પ્રોજેક્ટથી દેશમાં રોજગારી અને પ્રતિભાના શિકાર (Talent Hunting) નો નવો દોર શરૂ થશે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જે પણ ખાનગી કંપની આ કોન્ટ્રાક્ટ જીતશે, તે HAL અને ADA ના નિવૃત્ત તેમજ અનુભવી એન્જિનિયરોને ઉંચા પગારે પોતાની સાથે જોડશે. ખાનગી ક્ષેત્ર સરકારી પગાર ધોરણોથી બંધાયેલું ન હોવાથી, તેઓ વિશ્વભરમાંથી શ્રેષ્ઠ પ્રતિભાઓને આ પ્રોજેક્ટમાં લાવી શકશે. પૂર્વ સંરક્ષણ સચિવ જી. મોહન કુમાર જણાવે છે કે ખાનગી ક્ષેત્ર નવીનતા લાવવામાં સક્ષમ છે અને તેઓ ઝડપથી કામ કરવાની કાર્યક્ષમતા ધરાવે છે, જે આટલા મોટા પ્રોજેક્ટ માટે અત્યંત જરૂરી છે.
જોકે, આ માર્ગમાં જોખમો પણ ઓછા નથી. સંરક્ષણ વિશ્લેષકોએ ચેતવણી આપી છે કે ખાનગી કંપનીઓએ કોન્ટ્રાક્ટ મેળવવા માટે અતિશય નીચી બોલી (Underbidding) લગાવવાથી બચવું જોઈએ. જો બજેટ ઓછું પડે તો આખો પ્રોજેક્ટ પાટા પરથી ઉતરી શકે છે. HAL પાસે જંગી રોકડ અનામત છે, જ્યારે ખાનગી કંપનીઓ માટે આ એક મોટું નાણાકીય જોખમ છે. તેમ છતાં, જો ટાટા કે L&T જેવી કંપનીઓ આમાં સફળ રહે છે, તો ભારત વિશ્વના એવા ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોની યાદીમાં સામેલ થઈ જશે જે પોતાની ધરતી પર પાંચમી પેઢીના અત્યાધુનિક યુદ્ધવિમાનોનું નિર્માણ કરે છે.