નવી દિલ્હી  : કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬માં આવકવેરા દરો અને રેજીમ અંગે સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા વિગતવાર FAQ દ્વારા અનેક મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટતા આપવામાં આવી છે. આ દસ્તાવેજમાં નવા અને જૂના ટેક્સ રેજીમ હેઠળ આવકવેરા દરો કેવી રીતે લાગુ પડે છે, કોણ લાભ લઈ શકે છે, રિબેટ અને માર્જિનલ રિલીફ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તેની વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી છે. આ બજેટમાં આવકવેરા દરોમાં કોઈ મોટા ફેરફારો નથી કરાયા, પરંતુ નવા રેજીમના લાભોને વધુ સરળ અને સમજાય તેવી રીતે સમજાવવામાં આવ્યા છે.

નવો ટેક્સ રેજીમ શું છે?

નવો ટેક્સ રેજીમ એક વિસ્તૃત આવક સ્લેબ અને ઓછા દરો સાથેનો વિકલ્પ છે, જેમાં મોટા ભાગની ડિડક્શન અને એક્ઝેમ્પ્શન્સનો લાભ નથી મળતો, સિવાય કેટલીક ખાસ મંજૂર ડિડક્શન્સના. આ રેજીમ ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, ૧૯૬૧ની કલમ ૧૧૫BAC(1A) અને ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, ૨૦૨૫ની કલમ ૨૦૨ હેઠળ કાર્યરત છે. આ રેજીમ વ્યક્તિઓ, હિન્દુ અવિભાજિત કુટુંબ (HUF), વ્યક્તિઓના સંગઠન (AOP - કો-ઓપરેટિવ સોસાયટી સિવાય), વ્યક્તિઓના શરીર (BOI) અને કૃત્રિમ કાનૂની વ્યક્તિઓ માટે લાગુ પડે છે.

નવા ટેક્સ રેજીમ હેઠળ આવકવેરા દરો (એસેસમેન્ટ યર ૨૦૨૬-૨૭ અને ટેક્સ યર ૨૦૨૬-૨૭થી આગળ)

- ૪,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની આવક: શૂન્ય (નિલ)
- ૪,૦૦,૦૦૧ થી ૮,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા: ૫ ટકા
- ૮,૦૦,૦૦૧ થી ૧૨,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા: ૧૦ ટકા
- ૧૨,૦૦,૦૦૧ થી ૧૬,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા: ૧૫ ટકા
- ૧૬,૦૦,૦૦૧ થી ૨૦,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા: ૨૦ ટકા
- ૨૦,૦૦,૦૦૧ થી ૨૪,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા: ૨૫ ટકા
- ૨૪,૦૦,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુ: ૩૦ ટકા

આ દરો ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, ૧૯૬૧ અને ૨૦૨૫ બંને હેઠળ એકસમાન લાગુ પડે છે.

૧૨ લાખ સુધીની આવક પર શૂન્ય ટેક્સ કેવી રીતે શક્ય છે?

નવા રેજીમમાં કુલ આવક ૧૨ લાખ રૂપિયા સુધીના વ્યક્તિગત કરદાતાઓને રિબેટના કારણે ટેક્સ શૂન્ય થાય છે. આ રિબેટ મહત્તમ ૬૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધીનો છે, જે ટેક્સને સંપૂર્ણપણે ઘટાડી દે છે. આ લાભ માત્ર ITR ફાઇલ કરનારા કરદાતાઓને મળે છે.

ઉદાહરણ: જો કરદાતાની આવક ૧૨ લાખ રૂપિયા હોય તો સ્લેબ દર મુજબ ટેક્સ ગણતરી થાય, પરંતુ ૬૦,૦૦૦ રૂપિયાના રિબેટથી અંતિમ ટેક્સ શૂન્ય થઈ જાય છે.

સેલરીડ વ્યક્તિઓ માટે સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શનનો લાભ

નવા રેજીમમાં સેલરીડ કરદાતાઓને ૭૫,૦૦૦ રૂપિયાનું સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન મળે છે. આનાથી ટેક્સ-ફ્રી આવકની મર્યાદા વધુ વધે છે.

કેસ સ્ટડી: જો સેલરીડ વ્યક્તિની ગ્રોસ આવક ૧૨.૭૫ લાખ રૂપિયા હોય તો સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન પછી ટેક્સેબલ આવક ૧૨ લાખ રૂપિયા થાય છે અને રિબેટથી ટેક્સ શૂન્ય રહે છે.

માર્જિનલ રિલીફ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?

માર્જિનલ રિલીફ એ એક વિશેષ વ્યવસ્થા છે જે ૧૨ લાખથી થોડી વધુ આવકવાળા રેસિડન્ટ વ્યક્તિગત કરદાતાઓને અસમાન રીતે વધુ ટેક્સ ન ભરવા દે છે. તેમાં ટેક્સ માત્ર ૧૨ લાખથી વધારાની આવક જેટલો જ રહે છે.

ઉદાહરણ:
- આવક ૧૨,૧૦,૦૦૦ રૂપિયા: સ્લેબ મુજબ ટેક્સ ૬૧,૫૦૦ રૂપિયા થાય, પરંતુ માર્જિનલ રિલીફથી ટેક્સ માત્ર ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા (વધારાની આવક જેટલો).
- આવક ૧૨,૨૫,૦૦૦ રૂપિયા: ટેક્સ ૨૫,૦૦૦ રૂપિયા.
- આવક ૧૨,૫૦,૦૦૦ રૂપિયા: ટેક્સ ૫૦,૦૦૦ રૂપિયા.
- આવક ૧૨,૭૦,૫૮૮ રૂપિયા સુધી માર્જિનલ રિલીફ લાગુ પડે છે, તેનાથી વધુ આવક પર સામાન્ય દર લાગુ થાય છે.

રિબેટ અને માર્જિનલ રિલીફ વચ્ચેનો તફાવત

રિબેટ ૧૨ લાખ સુધીની આવક પર ટેક્સને શૂન્ય કરે છે, જ્યારે માર્જિનલ રિલીફ ૧૨ લાખથી થોડી વધુ આવકવાળા માટે ટેક્સને વધારાની આવક જેટલો જ સીમિત રાખે છે.

કેપિટલ ગેન્સ અથવા લોટરી આવક પર રિબેટ લાગુ પડે છે?

ના. રિબેટ માત્ર સ્લેબ રેટ પર ટેક્સ થતી આવક પર જ લાગુ પડે છે. કેપિટલ ગેન્સ, લોટરી વિનિંગ્સ અથવા ખાસ દરે ટેક્સ થતી આવક પર રિબેટ નથી મળતો.

જૂના ટેક્સ રેજીમ હેઠળ આવકવેરા દરો (FY ૨૦૨૫-૨૬ માટે)

- ૨.૫ લાખ સુધી: શૂન્ય
- ૨.૫ લાખથી ૫ લાખ: ૫ ટકા
- ૫ લાખથી ૧૦ લાખ: ૨૦ ટકા
- ૧૦ લાખથી વધુ: ૩૦ ટકા

જૂના રેજીમમાં વિવિધ ડિડક્શન અને એક્ઝેમ્પ્શન્સનો લાભ મળે છે. સેલરીડ વ્યક્તિઓને ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાનું સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન મળે છે.

નવો રેજીમ ડિફોલ્ટ છે, જો કરદાતા ડિડક્શન્સનો લાભ લેવા માંગતા હોય તો જૂના રેજીમ પસંદ કરી શકે છે.

આ રીતે બજેટ ૨૦૨૬એ આવકવેરા વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક અને કરદાતા-હિતકારી બનાવી છે, જેમાં મધ્યમ વર્ગને મોટી રાહત મળી રહી છે.