મુંબઈ: રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતે જાતિ વ્યવસ્થા અને સંગઠનના માળખાને લઈને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ક્રાંતિકારી નિવેદન આપ્યું છે. મુંબઈમાં આયોજિત "મુંબઈ વ્યાખ્યાન શ્રેણી" ના બીજા દિવસે તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સંઘમાં પદ મેળવવા માટે જાતિ કોઈ અવરોધ નથી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે બ્રાહ્મણ હોવું એ આરએસએસના વડા બનવા માટેની કોઈ ખાસ લાયકાત નથી અને અનુસૂચિત જાતિ કે જનજાતિની કોઈ પણ લાયક વ્યક્તિ સંગઠનના સર્વોચ્ચ પદ સુધી પહોંચી શકે છે. સંઘની સ્થાપનાના ૧૦૦મા વર્ષના સંદર્ભમાં તેમનું આ નિવેદન સામાજિક પરિવર્તનનો મોટો સંકેત માનવામાં આવે છે.

"સંઘ યાત્રાના ૧૦૦ વર્ષ - નવા ક્ષિતિજો" વિષય પર બોલતા ભાગવતે સ્વીકાર્યું હતું કે શરૂઆતના સમયમાં સંગઠનમાં બ્રાહ્મણોની સંખ્યા વધુ હતી, પરંતુ આજે RSS દરેક જ્ઞાતિ અને વર્ગ માટે સમાન રીતે કાર્યરત છે. તેમણે સંગઠનની પારદર્શિતા અને આર્થિક પાસાઓ વિશે પણ વાત કરી હતી. તેમણે સમજાવ્યું કે સંઘ કોઈ બહારના ભંડોળ પર નહીં, પરંતુ તેના સ્વયંસેવકોના અતૂટ સહયોગથી ચાલે છે. પ્રવાસ દરમિયાન સ્વયંસેવકોના ઘરે જ ભોજન લેવું અને ત્યાં જ રોકાવું એ સંઘની સંસ્કાર પદ્ધતિનો એક ભાગ છે, જે કાર્યકર્તાઓને જમીન સાથે જોડાયેલા રાખે છે.

ભાષા અને ધર્માંતરણ જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર પણ ભાગવતે મક્કમ વિચારો રજૂ કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે સંઘને અંગ્રેજી પ્રત્યે કોઈ વેર નથી, પરંતુ માતૃભાષા અને હિન્દીનો આગ્રહ હંમેશા રહેશે. ભાષાના નામે થતા ઝઘડાઓને તેમણે "સ્થાનિક રોગ" ગણાવ્યા હતા. ધર્માંતરણ મુદ્દે તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે વિવિધ વિચારોનો આદર થવો જોઈએ, પરંતુ જેમને બળજબરીથી અન્ય ધર્મમાં મોકલવામાં આવ્યા છે, તેમને 'ઘર વાપસી' દ્વારા સ્વેચ્છાએ પાછા લાવવા એ સંઘની પ્રાથમિકતા છે. મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં કામ કરતી વખતે કોઈ પણ પ્રકારના અપશબ્દોનો જવાબ ન આપવાની શિખામણ પણ તેમણે કાર્યકરોને આપી હતી.

ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ્સ પર ચિંતા વ્યક્ત કરતા RSS વડાએ સરકારને અપીલ કરી હતી કે તેમની ઓળખ કરી તેમને દેશનિકાલ કરવામાં આવે. આ કાર્યક્રમમાં બોલિવૂડની હસ્તીઓ જેવી કે જેકી શ્રોફ, કરણ જોહર, અનન્યા પાંડે અને વરિષ્ઠ IAS અધિકારીઓની હાજરીએ સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. ભાગવતે અંતમાં જણાવ્યું હતું કે ભારતીય નાગરિકોને તેમના ધર્મને બાજુ પર રાખીને માત્ર યોગ્યતાના આધારે વ્યવસાય અને તકો મળવી જોઈએ. સંઘની ૧૦૦મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે આયોજિત આ કાર્યક્રમે આગામી સમયમાં સંઘની બદલાતી અને આધુનિક વિચારધારાની ઝલક પૂરી પાડી હતી.