કોલંબો: ૨૦૨૬ના T20 વર્લ્ડ કપમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના મહામુકાબલા પર અનિશ્ચિતતાના વાદળો ઘેરાયા છે ત્યારે પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બોર્ડ (PCB) એ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ કાઉન્સિલ (ICC) ના દંડથી બચવા માટે 'ફોર્સ મેજ્યુર' (Force Majeure) નામના કાનૂની હથિયારનો ઉપયોગ કર્યો છે. પાકિસ્તાન સરકાર દ્વારા ભારત સામે રમવા પર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યા બાદ, પીસીબી હવે એવી દલીલ કરી રહ્યું છે કે આ મેચ ન રમવી એ તેમની ઈચ્છા નથી પણ 'મજબૂરી' છે. જો આ દાવ સફળ થાય, તો પાકિસ્તાન મેચ રમ્યા વગર પણ પોઈન્ટ્સ મેળવી શકે છે અને આર્થિક દંડથી બચી શકે છે, જે ક્રિકેટ જગતમાં એક મોટો વિવાદ ઊભો કરી રહ્યો છે.

'ફોર્સ મેજ્યુર' એ ફ્રેન્ચ શબ્દ છે જેનો અર્થ 'અસાધારણ શક્તિ' અથવા 'ઈશ્વરીય કૃત્ય' (Act of God) થાય છે. કાયદાકીય ભાષામાં, જ્યારે કોઈ પક્ષ તેના નિયંત્રણ બહારની પરિસ્થિતિઓ જેવી કે યુદ્ધ, પૂર, ભૂકંપ કે સરકારના અચાનક આદેશોને કારણે કરાર પૂર્ણ ન કરી શકે, ત્યારે આ કલમ હેઠળ તેને છૂટ મળે છે. પાકિસ્તાન દાવો કરી રહ્યું છે કે તેમની સરકારનો કડક નિર્દેશ એ તેમના નિયંત્રણ બહારની ઘટના છે. આ દાવપેચ પાછળનો હેતુ એ છે કે જો ICC આ દલીલ સ્વીકારી લે, તો પાકિસ્તાનને નેટ રન રેટમાં નુકસાન નહીં થાય અને મેચ રદ ગણીને બંને ટીમોને એક-એક પોઈન્ટ ફાળવવામાં આવી શકે છે.

જોકે, ICC પાકિસ્તાનના આ પેતરાને સહેલાઈથી સ્વીકારવા તૈયાર નથી. ICC એ પાકિસ્તાન સામે પલટવાર કરતા સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે જો પાકિસ્તાન અંડર-19 વર્લ્ડ કપ અને મહિલા વર્લ્ડ કપ જેવી તાજેતરની સ્પર્ધામાં ભારત સામે રમી શકતું હોય, તો માત્ર આ T20 વર્લ્ડ કપ માટે 'ફોર્સ મેજ્યુર' કેવી રીતે લાગુ પડી શકે? વધુમાં, મેચ શ્રીલંકાના કોલંબો જેવા તટસ્થ સ્થળે રમાવાની છે, જ્યાં પાકિસ્તાન સરકારના આદેશની અસર ભૌતિક રીતે રમતને અશક્ય બનાવતી નથી. ICC એ પાકિસ્તાન પાસેથી લેખિતમાં જવાબ માંગ્યો છે કે શા માટે માત્ર આ એક જ મેચ માટે કાયદાનો આશરો લેવામાં આવી રહ્યો છે.

હાલમાં પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બોર્ડ બચાવની સ્થિતિમાં આવી ગયું છે અને ICC સાથે વાટાઘાટોના નવા દોર શરૂ કર્યા છે. જો 'ફોર્સ મેજ્યુર' ની દલીલ ફગાવી દેવામાં આવે તો પાકિસ્તાને ભારે દંડ અને પોઈન્ટ્સ ગુમાવવાની તૈયારી રાખવી પડશે. બીજી તરફ, ભારતીય ટીમ અને ચાહકો ૧૫ ફેબ્રુઆરીની મેચ માટે આતુર છે. હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલતી આ કાનૂની લડાઈ શું વળાંક લે છે અને કોલંબોના મેદાન પર ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે બોલ અને બેટની જંગ જોવા મળશે કે નહીં, તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.