નવી દિલ્‍હીઃ તા.૧૦, જો ૧૬મા નાણાપંચના નવા શહેરી રોડમેપ મોડેલનો અમલ કરવામાં આવે તો, આગામી પાંચ વર્ષ (૨૦૨૬-૩૧) માં દેશમાં ૧૨ કરોડ નવા શહેરી રહેવાસીઓ હશે. આનો અર્થ એ છે કે શહેરોની સંખ્‍યા અને વ્‍યાપ બંને વધશે.ગામડાના રહેવાસીઓને શહેરી મર્યાદામાં સમાવવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે શહેરી મર્યાદા આપમેળે તે ગામડાઓ અને નગરો સુધી વિસ્‍તરશે જયાંથી લોકો નજીકના શહેરોમાં સ્‍થળાંતર કરે છે.

આને અત્‍યાર સુધીના શહેરીકરણના શ્રેષ્ઠ મોડેલ તરીકે વર્ણવવામાં આવી રહ્યું છે. આ મોડેલ હેઠળ, શહેરોએ ં ભંડોળની  વધુ વહેચણી કરવી પડશે.

આ મોડેલ હેઠળ, શહેરી સંસ્‍થાઓના કમિશનરો અથવા સક્ષમ અધિકારીઓ અને મેયર અથવા સમકક્ષ અધ્‍યક્ષો કોઈપણ શરતો વિના ભંડોળના ૫૨્રુ સુધી ખર્ચ કરી શકશે. અગાઉ, આ મર્યાદા ૨૧%હતી.

સંસ્‍થાઓ માટે ત્રણ જવાબદારીઓ પણ સ્‍થાપિત કરવામાં આવી છેઃ

(૧)પ્રોજેક્‍ટ જોખમો અને ક્ષમતાઓ ની ઓળખ, (ર)જવાબદારી સુનિﾍતિ થાય.(૩)પરિણામો દર્શાવો (માઇલસ્‍ટોન-લિંક્‍ડ ચુકવણીઓ)

મોડેલ બે રીતે ભંડોળ ફાળવે છેઃ

પ્રથમઃ શહેરી સંસ્‍થાઓને ૪૫% ભંડોળ, રૂા. ૩.૫૬ લાખ કરોડ જેટલું. આ ૧૫માં નાણા પંચ (૨૦૨૦-૨૫) કરતા ૨૩૦% વધુ છે.

બીજું: ૨૨ મધ્‍યમ કદના શહેરોને રૂા. ૫૬,૦૦૦ કરોડ ફાળવવામાં આવશે.

લાભઃ આયોજિત શહેરી વિકાસ માટે ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવશે. નાના શહેરોને સજીવ વિકાસ કરવામાં મદદ કરવામાં આવશે.

એક શરત પણ ઉમેરવામાં આવી છે, જે મુજબ શહેરી સંસ્‍થાઓએ ભંડોળ મેળવવા માટે સમયસર ચૂંટણીઓ યોજવી પડશે. ઓડિટ રિપોર્ટ અને રાજય-સ્‍તરના લક્ષ્યો નક્કી કરવા જોઈએ. રાજય નાણા પંચ સક્રિય હોવું જોઈએ