નવી દિલ્હી: ભારતીય સંસદના ઇતિહાસમાં ફરી એકવાર સત્તાપક્ષ અને વિપક્ષ સામસામે આવી ગયા છે. લોકસભા સ્પીકર ઓમ બિરલા સામે વિપક્ષ દ્વારા 'અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ' (વાસ્તવમાં સ્પીકરને હટાવવાનો પ્રસ્તાવ) લાવવાની તૈયારીઓ તેજ બની ગઈ છે. કોંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષી દળોનો આરોપ છે કે સ્પીકર ગૃહની કાર્યવાહીમાં નિષ્પક્ષ રહી શક્યા નથી અને વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી સહિતના સભ્યોનો અવાજ દબાવવામાં આવી રહ્યો છે.
આ ગંભીર રાજકીય સંકટ વચ્ચે કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને સાંસદ શશિ થરૂરનું મહત્વનું નિવેદન સામે આવ્યું છે. થરૂરે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, જોકે શરૂઆતમાં આ પ્રસ્તાવ અંગે તેમની સલાહ લેવામાં આવી નહોતી, પરંતુ હવે જ્યારે પાર્ટીએ આ નિર્ણય લીધો છે, ત્યારે તેઓ એક વફાદાર સભ્ય તરીકે પાર્ટીના સ્ટેન્ડને સંપૂર્ણ સમર્થન આપે છે. તેમણે બજેટ સત્રમાં ચાલી રહેલા ગજગ્રાહ પર ચિંતા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે સરકાર અને વિપક્ષ બંનેએ ગૃહ ચલાવવા માટે સહયોગ કરવો જોઈએ.
વિપક્ષની નારાજગીના મુખ્ય કારણો
૧. સાંસદોનું સસ્પેન્શન: તાજેતરમાં કોંગ્રેસના ૭ સહિત કુલ ૮ વિપક્ષી સાંસદોને સમગ્ર સત્ર માટે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે.
૨. ભાષણમાં અવરોધ: રાહુલ ગાંધીના આક્ષેપો મુજબ, રાષ્ટ્રપતિના અભિભાષણ પર ચર્ચા દરમિયાન તેમને પૂરતો સમય આપવામાં આવ્યો નહોતો અને તેમનું માઈક કાપી નાખવામાં આવ્યું હતું.
૩. એકતરફી કાર્યવાહી: વિપક્ષનો દાવો છે કે સત્તાધારી પક્ષના સાંસદો દ્વારા કરવામાં આવતી ટિપ્પણીઓ સામે સ્પીકર કોઈ કડક વલણ અપનાવતા નથી.
કેવી રીતે હટાવી શકાય લોકસભા સ્પીકરને?: ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ ૯૪ અને ૯૬ હેઠળ સ્પીકરને હટાવવા માટેની ચોક્કસ પ્રક્રિયા છે:
૧૪ દિવસની નોટિસ: પ્રસ્તાવ લાવતા પહેલા ૧૪ દિવસ અગાઉ લેખિત નોટિસ આપવી ફરજિયાત છે.
૫૦ સભ્યોનું સમર્થન: આ નોટિસ સ્વીકારવા માટે ઓછામાં ઓછા ૫૦ સાંસદોના હસ્તાક્ષર હોવા જોઈએ. (વિપક્ષ પાસે હાલ ૨૩૨ સાંસદો છે, એટલે કે સંખ્યાબળ પૂરતું છે).
ચર્ચા દરમિયાન પ્રોટોકોલ: જ્યારે આ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા થાય, ત્યારે સ્પીકર પોતે આસન (ખુરશી) પર બેસી શકતા નથી, ડેપ્યુટી સ્પીકર કાર્યવાહી સંભાળે છે.
સાદી બહુમતી: પ્રસ્તાવ પસાર કરવા માટે હાજર રહેલા સભ્યોની સાદી બહુમતી (૫૦% + ૧) જરૂરી છે.
ભૂતકાળ અને વર્તમાન સ્થિતિ: ભારતના સંસદીય ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધી ક્યારેય કોઈ સ્પીકર સામેનો અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ સફળ રહ્યો નથી. હાલમાં એનડીએ (NDA) પાસે લોકસભામાં સ્પષ્ટ બહુમતી હોવાથી આ પ્રસ્તાવ પસાર થવો લગભગ અશક્ય છે. જોકે, વિપક્ષનો હેતુ આ પ્રસ્તાવ દ્વારા સ્પીકરની નિષ્પક્ષતા પર સવાલો ઉઠાવવાનો અને દેશભરમાં એક રાજકીય સંદેશ આપવાનો છે. તૃણમૂલ કોંગ્રેસે પણ આ મુદ્દે કોંગ્રેસને સમર્થન આપવાની જાહેરાત કરી છે, જેનાથી આગામી દિવસોમાં સંસદમાં ભયંકર હોબાળો થવાની શક્યતા છે.