ઢાકા: પાડોશી દેશ બાંગ્લાદેશ અત્યારે એક ઐતિહાસિક વળાંક પર ઊભું છે. વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શન અને શેખ હસીનાના રાજીનામા બાદ હવે દેશમાં નવી વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવા માટે ‘જુલાઈ ચાર્ટર’ (July Charter) ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. વચગાળાની સરકાર દ્વારા લેવાયેલા એક ચોંકાવનારા નિર્ણય મુજબ, બાંગ્લાદેશમાં આગામી સામાન્ય ચૂંટણીઓની સાથે જ એક રાષ્ટ્રીય લોકમત (Referendum) પણ યોજવામાં આવશે, જે દેશની રાજકીય દિશા નક્કી કરશે.
શું છે આ ‘જુલાઈ ચાર્ટર’?
‘જુલાઈ ચાર્ટર’ એ વાસ્તવમાં ગત જુલાઈ મહિનામાં થયેલા લોહીયાળ વિદ્યાર્થી આંદોલન અને ત્યારબાદ થયેલા સત્તા પરિવર્તનનો એક દસ્તાવેજ છે. આ ચાર્ટરનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બાંગ્લાદેશના બંધારણમાં સુધારો કરવાનો અને ભવિષ્યમાં કોઈ પણ નેતા સરમુખત્યાર ન બની શકે તેવા કાયદા ઘડવાનો છે. આ ચાર્ટર દ્વારા ન્યાયતંત્ર, વહીવટીતંત્ર અને ચૂંટણી પંચને વધુ સ્વાયત્ત બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી છે.
ચૂંટણી અને લોકમત એકસાથે કેમ?
બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારનું માનવું છે કે માત્ર ચૂંટણી કરાવવાથી સત્તાનું પરિવર્તન થશે, પરંતુ સિસ્ટમમાં રહેલી ખામીઓ દૂર નહીં થાય. આથી, જનતા પાસે સીધો અભિપ્રાય માંગવામાં આવશે કે શું તેઓ આ નવા ‘જુલાઈ ચાર્ટર’ મુજબના બંધારણીય ફેરફારો સ્વીકારવા તૈયાર છે? જો જનતા આ લોકમતમાં હા પાડશે, તો નવી ચૂંટાયેલી સરકારે તે મુજબ જ દેશનું શાસન ચલાવવું પડશે.
વિશ્વની નજર બાંગ્લાદેશ પર
દક્ષિણ એશિયામાં આ પ્રકારનો પ્રયોગ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે જ્યાં સામાન્ય ચૂંટણી અને રાષ્ટ્રીય લોકમત એકસાથે યોજાતા હોય. ભારત સહિત વિશ્વના અન્ય દેશો પણ આ ઘટનાક્રમ પર ચાંપતી નજર રાખી રહ્યા છે. વિશ્લેષકો માને છે કે જો આ પ્રયોગ સફળ રહેશે, તો બાંગ્લાદેશમાં સ્થિર લોકશાહીની નવી શરૂઆત થશે, પરંતુ જો કોઈ વિવાદ થશે તો દેશ ફરી અરાજકતા તરફ ધકેલાઈ શકે છે.