નવી દિલ્હી: શું ભારતની ન્યાયિક પ્રક્રિયા પોતે જ એક સજા બની ગઈ છે? આ એક એવો સવાલ છે જેનો જવાબ સુપ્રીમ કોર્ટે ખૂબ જ કડક શબ્દોમાં આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે દેશની તમામ ટ્રાયલ કોર્ટો (નીચલી અદાલતો) ને એક મજબૂત સંદેશ પાઠવતા કહ્યું છે કે, ન્યાયાધીશોએ માત્ર કાયદાના પુસ્તકો વાંચીને બેસી રહેવું જોઈએ નહીં, પરંતુ નિર્દોષ નાગરિકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે 'હિંમત' પણ બતાવવી જોઈએ. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે જે કેસમાં કોઈ દમ નથી, તેને વર્ષો સુધી ખેંચીને કોઈ વ્યક્તિના જીવનને બરબાદ કરવું એ ન્યાય નથી.
"પ્રક્રિયા જ્યારે સજા બની જાય ત્યારે...": જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન.કે. સિંહની બેન્ચે એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન નોંધ્યું કે, ઘણીવાર નીચલી અદાલતો કેસને રદ કરવાની હિંમત બતાવતી નથી, જેને કારણે નિર્દોષ વ્યક્તિએ વર્ષો સુધી કોર્ટના ધક્કા ખાવા પડે છે. કોર્ટે કહ્યું, "ફોજદારી કાર્યવાહી પોતાની સાથે સામાજિક કલંક અને ભારે માનસિક તણાવ લાવે છે. જો આરોપી વિરુદ્ધ પ્રથમ દૃષ્ટિએ કોઈ પુરાવા ન હોય, તો તેને ટ્રાયલની અગ્નિપરીક્ષામાંથી પસાર કરવો એ તેના માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે."
ટ્રાયલ કોર્ટ ન્યાયતંત્રનો અસલી ચહેરો છે: સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના ન્યાયાધીશોને વધુ સંવેદનશીલ બનવા સૂચના આપી છે:
 જો રેકોર્ડ પરની સામગ્રી ગુનો સાબિત કરવા માટે અપૂરતી હોય, તો આરોપીને આરોપ ઘડવાના તબક્કે જ મુક્ત કરી દેવો જોઈએ.
હાઈકોર્ટને પણ શિખામણ: સર્વોચ્ચ અદાલતે હાઈકોર્ટને પણ ટકોર કરી કે તેઓએ 'યાંત્રિક રીતે' ડિસ્ચાર્જ અરજીઓ નકારવી જોઈએ નહીં, પણ કેસની હકીકતોને ધ્યાનથી જોવી જોઈએ.
આ મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી SC/ST એક્ટ હેઠળના એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે જોયું કે આરોપી સામે આ કાયદા હેઠળ ગુનો બનતો હોય તેવા કોઈ તત્વો હાજર નહોતા. તેમ છતાં નીચલી અદાલતોએ કેસ ચલાવવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે 'ડિસ્ચાર્જ' (કેસમાંથી મુક્તિ) એ કોઈ ટેકનિકલ બાબત નથી, પરંતુ નિર્દોષોને કાનૂની પજવણીથી બચાવવા માટેનું એક અનિવાર્ય સુરક્ષા કવચ છે. અંતમાં, કોર્ટે ન્યાયાધીશોને યાદ અપાવ્યું કે તેમની જવાબદારી માત્ર ચુકાદા આપવાની નથી, પણ એ જોવાની છે કે કોઈ નિર્દોષ વ્યક્તિ ન્યાયના નામે અન્યાયનો ભોગ ન બને