નવી દિલ્‍હી તા.૧૪: દેશમાં બેંકિગ સેવાઓ અંગે પારદર્શિતા અને ગ્રાહક અધિકારો પર ચર્ચા તીવ્ર બની છે. બચત ખાતાઓમાં લઘુત્તમ બેલેન્‍સ ન રાખવા બદલ લાદવામાં આવતા દંડ લાંબા સમયથી ચિતાનો વિષય છે. હવે, લોકસભા પિટિશન કમિટીએ એક મહત્‍વપૂર્ણ ખુલાસો કર્યો છે, જેમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે બેંકોએ છેલ્‍લા પાંચ વર્ષમાં ગ્રાહકો પાસેથી રૂા.૧૧,૦૦૦ કરોડથી વધુ વસૂલ્‍યા છે. સમિતિએ આ નિયમ નાબૂદ કરવાની ભલામણ કરી છે.

રિપોર્ટ મુજબ, જાહેર અને ખાનગી બેંકોએ બચત ખાતાઓમાં લઘુત્તમ બેલેન્‍સ ન રાખવા બદલ ભારે દંડ વસૂલ્‍યો છે. જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ છેલ્‍લા પાંચ વર્ષમાં ગ્રાહકો પાસેથી આશરે રૂા.૮,૬૦૦ કરોડ વસૂલ્‍યા છે, જ્‍યારે ખાનગી બેંકોએ ૨૦૨૪-૨૫ માં માત્ર એક વર્ષમાં રૂા.૨,૭૭૨ કરોડ વસૂલ્‍યા છે. ડેટા દર્શાવે છે કે આ રકમ વર્ષ-દર-વર્ષે વધી રહી છે. ૨૦૨૦-૨૧ માં રૂા. ૧,૧૪૮.૭૧ કરોડ, ૨૦૨૧-૨૨ માં રૂા. ૧,૪૧૫.૬૫ કરોડ, ૨૦૨૨-૨૩ માં રૂા. ૧,૭૮૫.૯૦ કરોડ, ૨૦૨૩-૨૪ માં રૂા. ૨,૨૨૫.૧૦ કરોડ અને ૨૦૨૪-૨૫ માં રૂા. ૨,૦૪૫.૭૪ કરોડ વસૂલવામાં આવ્‍યા હતા.

લોકસભા અરજી સમિતિએ આ વસૂલાતને સામાન્‍ય ખાતાધારકો પર વધારાનો બોજ ગણાવ્‍યો છે. સમિતિએ નાણા મંત્રાલય અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ને ભલામણ કરી છે કે ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો માટે એક સમાન નીતિ લાગુ કરવામાં આવે અને નિયમિત બચત ખાતાઓમાં લઘુત્તમ બેલેન્‍સ ન રાખવા બદલ દંડ નાબૂદ કરવામાં આવે. વધુમાં, લઘુત્તમ બેલેન્‍સ જાળવી રાખનારા ગ્રાહકો માટે રિવોર્ડ પોઈન્‍ટ્‍સ, ફી માફી અને સારા વ્‍યાજ દર જેવા પ્રોત્‍સાહનોની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આનાથી લોકોને સ્‍વેચ્‍છાએ બેલેન્‍સ જાળવવા માટે પ્રોત્‍સાહિત કરવામાં આવશે. બેંક શાખાઓ, મોબાઇલ એપ્‍લિકેશન્‍સ અને માહિતી બોર્ડમાં પણ તમામ ચાર્જીસ વિશે સ્‍પષ્ટ માહિતી પર ભાર મૂકવામાં આવ્‍યો છે.

સમિતિએ બેંકિગ પ્રણાલીમાં ફરિયાદ નિવારણને મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્‍યો. તેણે સૂચન કર્યું કે ગ્રાહકોની ફરિયાદોનો આદર્શ રીતે ત્રણ કાર્યકારી દિવસો અને વધુમાં વધુ સાત દિવસમાં ઉકેલ લાવવો જોઈએ. SMS અને ફોન દ્વારા ફરિયાદો નોંધાવવાની સુવિધાઓ ઉપલબ્‍ધ હોવી જોઈએ. અહેવાલમાં એ પણ ખુલાસો થયો છે કે રાજસ્‍થાને પાંચ વર્ષમાં રૂા.૪૪૦ કરોડ અને મધ્‍યપ્રદેશે રૂા.૪૨૭ કરોડ વસૂલ્‍યા છે. તેમાં એ પણ ખુલાસો થયો છે કે ખાનગી બેંકોમાંથી ભૂતકાળનો ડેટા ઉપલબ્‍ધ નથી, જે પારદર્શિતા પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.(૩૮.૧૪)