નવી દિલ્હી : ભારતમાં ચહેરાની ગંભીર વિકૃતિઓ સાથે જીવતા અને અનેક સર્જરીઓ બાદ પણ પરિણામ ન મેળવનારા દર્દીઓ માટે એક આશાનું નવું કિરણ દેખાયું છે. ઓલ ઇન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સ (AIIMS) દિલ્હીએ દેશના પ્રથમ 'ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ' કાર્યક્રમની સત્તાવાર શરૂઆત કરી છે. સંસ્થાનું લક્ષ્ય છે કે જરૂરી નિયમનકારી મંજૂરીઓ મળ્યા બાદ, આગામી એક વર્ષની અંદર ભારતનું પ્રથમ ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવે.
પુનઃરચનાત્મક સર્જરીની મર્યાદાઓ અને જરૂરિયાત
એઈમ્સના પ્લાસ્ટિક અને બર્ન્સ સર્જરી વિભાગના વડા ડો. મનીષ સિંઘલે જણાવ્યું હતું કે, એસિડ એટેક, બર્ન્સ અને ગોળીબાર જેવી ઘટનાઓમાં અનેક દર્દીઓ તેમનો ચહેરો ગુમાવે છે. પરંપરાગત ૧૦ થી ૧૨ રિકન્સ્ટ્રક્ટિવ સર્જરીઓ બાદ પણ ઘણીવાર દેખાવ કે કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થતો નથી. આવા દર્દીઓ ગંભીર સામાજિક કલંક અને એકલતાનો સામનો કરે છે. ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ દ્વારા બોલવું, શ્વાસ લેવો, ખાવું અને આંખના પલકારા ઝપકાવવા જેવી આવશ્યક શારીરિક પ્રક્રિયાઓ પુનઃસ્થાપિત કરી શકાશે.
જટિલ પ્રક્રિયા અને પડકારો
 * ૧૪ થી ૧૬ કલાકની સર્જરી: આ પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ છે, જેમાં માઈક્રોસ્કોપ હેઠળ રક્તવાહિનીઓ અને ચેતાઓનું જોડાણ કરવામાં આવે છે.
 * દાતાની સુસંગતતા: ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં માત્ર બ્લડ ગ્રુપ જ નહીં, પરંતુ દાતા અને લેનારનું લિંગ (Sex) સમાન હોવું જોઈએ અને તેમની ત્વચાનો રંગ (Skin Tone) પણ મળતો આવવો જોઈએ.
 * જીવનભરની દેખરેખ: ઓપરેશન બાદ દર્દીના શરીર દ્વારા નવા ચહેરાનો અસ્વીકાર (Rejection) ન થાય તે માટે જીવનભર ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ દવાઓ લેવી પડશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની સુવિધાઓ
એઈમ્સના નેફ્રોલોજી વિભાગના વડા ડો. દીપાંકર ભૌમિકે ખાતરી આપી છે કે સંસ્થા પાસે આ માટે જરૂરી તમામ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉપલબ્ધ છે. હાર્વર્ડ મેડિકલ સ્કૂલના નિષ્ણાત ડો. ઈન્દ્રનીલ સિંહાએ પણ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે એઈમ્સના ડોક્ટરોની કુશળતા આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોની સમકક્ષ છે. આ પ્રોજેક્ટમાં સર્જન, મનોચિકિત્સક અને પુનર્વસન નિષ્ણાતો સહિતની બહુશાખાકીય ટીમ સાથે મળીને કામ કરશે.
વિશ્વના ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોમાં જ આ પ્રકારના ટ્રાન્સપ્લાન્ટ થાય છે, ત્યારે ભારત પણ ટૂંક સમયમાં આ પ્રતિષ્ઠિત યાદીમાં સામેલ થશે. જે દર્દીઓ વર્ષોથી સામાજિક એકલતા ભોગવી રહ્યા છે, તેમના માટે આ પ્રોજેક્ટ આત્મસન્માન અને ગૌરવ સાથે જીવવાની નવી તક પૂરી પાડશે.