નવી દિલ્હી: તા.૧૭ રાજધાની દિલ્હીમાં આયોજિત ‘ઇન્ડિયા AI સમિટ 2026’ ના બીજા દિવસે G20 શેરપા અને નીતિ આયોગના પૂર્વ CEO અમિતાભ કાંતે એક ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે, ઓપન AI અને ચેટજીપીટી (ChatGPT) જેવા મોટા ભાષા મોડેલ્સ (LLMs) ને તાલીમ આપવામાં ભારત અમેરિકા કરતા ૩૩% વધુ ડેટા પ્રદાન કરી રહ્યું છે. જોકે, તેમણે ચેતવણી આપી કે આ ડેટાનો ઉપયોગ માત્ર પશ્ચિમી દેશોની 'બિગ ટેક' કંપનીઓની તિજોરી ભરવા માટે નહીં, પરંતુ ભારતના છેવાડાના નાગરિકોના કલ્યાણ માટે થવો જોઈએ.
ભારત AI વિકાસનું કેન્દ્ર, પણ શું ફાયદો આપણને મળે છે?
અમિતાભ કાંતે 'ગ્લોબલ સાઉથ' અને ખાસ કરીને ભારતની ભૂમિકા પર ભાર મૂકતા કહ્યું કે, "આપણે વિશ્વને ડેટા તો આપી રહ્યા છીએ, પરંતુ AI મોડેલો હજુ પણ અંગ્રેજી-કેન્દ્રિત છે. જો AI ને ખરેખર સર્વવ્યાપી બનાવવું હોય, તો તેણે ભારતની પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં કામ કરવું પડશે." તેમણે આગ્રહ રાખ્યો કે ભારતે પોતાનું 'સ્વદેશી AI' મોડેલ વિકસાવવું જોઈએ જે આપણી વિવિધતાને સમજે.
 
DPI: ભારતનું સિક્રેટ હથિયાર
ભારતે જે રીતે UPI અને આધાર દ્વારા નાણાકીય ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવી છે, તે જ મોડેલ (DPI - ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) હવે AI ક્ષેત્રમાં લાગુ કરવાની જરૂર છે. કાંતે સૂચવ્યું કે:
•    ઓપન સોર્સ મોડેલ્સ: AI ટેકનોલોજી માત્ર થોડીક ખાનગી કંપનીઓના હાથમાં કેદ ન રહેવી જોઈએ.
•    સમાન તક: સરકારી સ્તરે એક સુરક્ષિત ડેટા લેયર હોવું જોઈએ, જેના ઉપર ખાનગી કંપનીઓ સ્પર્ધા કરી શકે.
•    સામાજિક પરિવર્તન: AI નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આરોગ્ય, શિક્ષણ અને કૃષિ ક્ષેત્રે પાયાના પ્રશ્નો ઉકેલવાનો હોવો જોઈએ.
 
"અસમાન સમાજ" નું જોખમ
પશ્ચિમી દેશોના બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછીના આર્થિક મોડેલનો ઉલ્લેખ કરતા કાંતે ચેતવણી આપી કે, જો ટેકનોલોજી અને મૂડી માત્ર ગણ્યાગાંઠ્યા લોકોના હાથમાં કેન્દ્રિત થશે, તો વૈશ્વિક સ્તરે એક અત્યંત અસમાન સમાજનું નિર્માણ થશે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, "જો આપણે સામાન્ય નાગરિકના જીવનમાં પરિવર્તન ન લાવી શકીએ, તો આ ટેકનોલોજીકલ ક્રાંતિમાં આપણે નિષ્ફળ ગણાઈશું."
દિલ્હીમાં યોજાયેલી આ સમિટમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પ્રતિનિધિઓ અને વૈશ્વિક ટેક નિષ્ણાતોની હાજરીમાં અમિતાભ કાંતનો આ મજબૂત પક્ષ ભારતની ભવિષ્યની ટેકનોલોજીકલ સ્વાયત્તતા માટે દિશાસૂચક સાબિત થશે.