જીનીવા:  સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના જીનીવા શહેરમાં આજે વિશ્વની સૌથી જોખમી અને જટિલ રાજદ્વારી કવાયત શરૂ થઈ છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમ અને બેલિસ્ટિક મિસાઈલો પર લગામ લગાવવા માટે પરોક્ષ વાટાઘાટોનો પ્રારંભ થયો છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યા છે કે ઈરાન પાસે આ વખતે ‘કરો અથવા મરો’ જેવી સ્થિતિ છે. ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશનર અને મધ્ય પૂર્વના દૂત સ્ટીવ વિટકોફ આ વાટાઘાટોમાં અમેરિકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યા છે.
દાવ પર શું છે?
આ વાટાઘાટો માત્ર પરમાણુ બોમ્બ પૂરતી મર્યાદિત નથી. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન તેની મિસાઈલોની રેન્જ ઘટાડે અને હમાસ-હિઝબુલ્લાહ જેવા સંગઠનોને મદદ કરવાનું બંધ કરે. બીજી તરફ, ઈરાન આગ્રહ રાખી રહ્યું છે કે તેના પર લદાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવે તો જ તે નમતું જોખશે. ઓમાનના વિદેશ પ્રધાન બદ્ર અલ્બુસૈદી આ બંને કટ્ટર હરીફો વચ્ચે ‘બ્રિજ’ તરીકે કામ કરી રહ્યા છે.
 
આયાતુલ્લાહ ખામેનીનો આક્રમક વળતો પ્રહાર
જ્યારે ટ્રમ્પે ઈરાન સામે બે વિમાનવાહક જહાજો (Air Craft Carriers) મોકલીને દબાણ વધાર્યું, ત્યારે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીએ ઉદ્ધત જવાબ આપતા કહ્યું કે, “એરક્રાફ્ટ કેરિયર ભલે ખતરનાક હોય, પણ તેને સમુદ્રના તળિયે મોકલી દે તેવા શસ્ત્રો અમારી પાસે છે અને તે વધુ ખતરનાક છે.” તેમણે મિસાઈલ કાર્યક્રમ પર કોઈ પણ જાતના બાંધછોડનો ઇનકાર કરતા કહ્યું કે, શસ્ત્રો વગરનો દેશ દુશ્મનોના પગ નીચે કચડાઈ જાય છે.
 
શું ઈતિહાસનું પુનરાવર્તન થશે?
નોંધનીય છે કે ગયા વર્ષે પણ આવી વાટાઘાટો ચાલી રહી હતી ત્યારે ઈઝરાયલે ઈરાનના પરમાણુ મથકો પર હુમલો કર્યો હતો, જેમાં અમેરિકાના સ્ટીલ્થ બોમ્બરોએ પણ ભાગ લીધો હતો. ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન નેતન્યાહૂએ ચેતવણી આપી છે કે ઈરાન ૨૦૨૫ જેવી ભૂલ ૨૦૨૬માં ન કરે. જો આ વખતે વાતચીત નિષ્ફળ જશે, તો મધ્ય પૂર્વમાં એવું યુદ્ધ ફાટી નીકળી શકે છે જેની અસર સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર પડશે.
ઈરાને વાટાઘાટોના ટેબલ પર એક નવી ઓફર પણ મૂકી છે: જો પ્રતિબંધો હટે, તો તેઓ વોશિંગ્ટનને ઈરાનના તેલ, ગેસ અને ખાણકામ ક્ષેત્રોમાં મોટું રોકાણ કરવાની તક આપી શકે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ટ્રમ્પ આ ‘બિઝનેસ ડીલ’ સ્વીકારે છે કે લશ્કરી કાર્યવાહીનો રસ્તો પસંદ કરે છે.