નવી દિલ્હી:  ભારત હવે માત્ર જમીન પર જ નહીં, પણ આકાશમાં પણ પોતાની ટેકનોલોજીનો પરચો બતાવી રહ્યું છે. દેશમાં ડ્રોન ઇકોસિસ્ટમ એટલી ઝડપથી વિકાસ પામી રહી છે કે અત્યાર સુધીમાં ૩૮,૫૦૦થી વધુ ડ્રોન સત્તાવાર રીતે નોંધાઈ ચૂક્યા છે. સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, ભારતમાં હવે ૩૯,૮૯૦ જેટલા DGCA-પ્રમાણિત રિમોટ પાયલોટ્સ તૈયાર છે, જેઓ કૃષિ, સુરક્ષા અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન જેવા ક્ષેત્રોમાં ક્રાંતિ લાવી રહ્યા છે. ૨૪૪ જેટલી તાલીમ સંસ્થાઓ દ્વારા યુવાનોને આપવામાં આવતી આ ટ્રેનિંગ ભારતને 'આત્મનિર્ભર' બનાવવાની દિશામાં એક મોટું ડગલું છે, જેના કારણે પરંપરાગત સેવા વિતરણ હવે વધુ પારદર્શક અને ઝડપી બન્યું છે.

ખાસ કરીને ગ્રામીણ ભારતમાં 'નમો ડ્રોન દીદી' યોજનાએ સામાજિક પરિવર્તનની નવી લહેર લાવી છે. મહિલા સ્વ-સહાય જૂથોને અત્યાર સુધીમાં ૧,૦૯૪ ડ્રોન પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે, જેનાથી મહિલાઓ હવે ખેતરોમાં દવા અને ખાતરનો છંટકાવ કરવાની અત્યાધુનિક સેવાઓ પૂરી પાડી રહી છે. ઉત્તર પ્રદેશના સીતાપુર જેવી જગ્યાઓથી આવતા સફળતાના કિસ્સાઓ સાબિત કરે છે કે જે મહિલાઓ ક્યારેય ટેકનોલોજીથી દૂર હતી, તેઓ આજે ડ્રોન ઉડાડીને ગૌરવભેર આવક મેળવી રહી છે. આ યોજનાએ માત્ર ખેતીમાં ચોકસાઈ નથી વધારી, પરંતુ ગ્રામીણ નારી શક્તિને આર્થિક રીતે સશક્ત બનાવીને ઉદ્યોગસાહસિકતાના નવા દ્વાર ખોલી આપ્યા છે.

બીજી તરફ, 'સ્વામિત્વ' યોજના હેઠળ ડ્રોનનો ઉપયોગ જમીન વિવાદોને ઉકેલવા માટે બ્રહ્માસ્ત્ર સાબિત થયો છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં લક્ષ્યાંકના ૯૫% એટલે કે ૩.૨૮ લાખ ગામડાઓનો ડ્રોન સર્વે પૂર્ણ કરી લેવામાં આવ્યો છે. અત્યાર સુધીમાં ૨.૭૬ કરોડથી વધુ પ્રોપર્ટી કાર્ડ જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે, જે ગ્રામીણ નાગરિકોને તેમની મિલકતનો સાચો હક અપાવી રહ્યા છે. રેલ્વેના નિરીક્ષણથી લઈને હાઈવેની દેખરેખ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સુધી, ડ્રોન હવે ભારતના માળખાગત વિકાસનું અભિન્ન અંગ બની ગયું છે. સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને સંશોધન સંસ્થાઓના સહયોગથી તૈયાર થઈ રહેલું આ ઈકોસિસ્ટમ ભારતને ૨૦૩૦ સુધીમાં વિશ્વનું ડ્રોન કેપિટલ બનાવવા તરફ આગળ ધપાવી રહ્યું છે.