નવી દિલ્હી : ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) એ લોકશાહીના પાયા સમાન મતદાર યાદીને વધુ સચોટ અને પારદર્શક બનાવવા માટે એક વિશાળ કવાયતની જાહેરાત કરી છે. એપ્રિલ ૨૦૨૬થી દેશના ૨૨ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 'ખાસ સઘન સંશોધન' (Special Intensive Revision - SIR) પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવશે. ચૂંટણી પંચે તમામ રાજ્યોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને આ અંગે પત્ર લખીને યુદ્ધના ધોરણે તૈયારીઓ પૂર્ણ કરવા આદેશ આપ્યો છે.
૨૧ વર્ષનો લાંબો ઇન્તજાર પૂરો થયો
નોંધનીય છે કે છેલ્લે આવું વ્યાપક સંશોધન વર્ષ ૨૦૦૧-૨૦૦૪ની વચ્ચે કરવામાં આવ્યું હતું. છેલ્લા બે દાયકામાં લોકોનું સ્થળાંતર, ડબલ આઈડી કાર્ડ, મૃત મતદારોના નામ દૂર ન થવા અને વિદેશીઓના ખોટા સમાવેશ જેવી અનેક સમસ્યાઓ સામે આવી છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, ૧૯૫૧થી અત્યાર સુધી દેશમાં માત્ર ૮ વખત જ આવી ગંભીર પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી છે.
કયા રાજ્યોમાં પ્રક્રિયા શરૂ થશે?
એપ્રિલ ૨૦૨૬થી શરૂ થનારા આ અભિયાનમાં મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, આંધ્રપ્રદેશ, હરિયાણા, પંજાબ, જમ્મુ અને કાશ્મીર, દિલ્હી, તેલંગાણા, ઓડિશા, ઝારખંડ અને ઉત્તરાખંડ સહિત કુલ ૨૨ પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાત અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં આ પ્રક્રિયા અગાઉના તબક્કામાં શરૂ થઈ ચૂકી છે.
કેવી રીતે થશે આ 'મહાસંશોધન'?
ચૂંટણી પંચે આ પ્રક્રિયાને અત્યંત ઝીણવટભરી બનાવી છે:
૧. પ્રી-ભરેલા ફોર્મ: દરેક મતદાર માટે નામ, બૂથ અને જૂના ફોટા સાથેનું 'એન્યુમરેશન ફોર્મ' (ગણતરી ફોર્મ) પહેલેથી ભરેલું હશે.
૨. BLOની મુલાકાત: બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLO) તમારા ઘરની ત્રણ વખત મુલાકાત લેશે. તેઓ નવા મતદારો માટે ફોર્મ-૬ એકત્રિત કરશે અને જૂના મતદારોની વિગતો ચકાસશે.
૩. ખાસ સુવિધા: વૃદ્ધો, દિવ્યાંગો અને સંવેદનશીલ જૂથોને કોઈ તકલીફ ન પડે તે માટે વિશેષ સ્વયંસેવકો તૈનાત કરવામાં આવશે.
૪. ચકાસણી: જો કોઈ મતદારનું નામ જૂની યાદી સાથે મેળ ખાતું ન હોય, તો તેમને નોટિસ આપીને સુનાવણી માટે બોલાવવામાં આવશે.
ડિજિટલ યુગમાં સચોટતાનો પ્રયાસ
આ પ્રક્રિયાનો મુખ્ય હેતુ મતદાર યાદીમાંથી ક્ષતિઓ દૂર કરવાનો છે. ૨૧ વર્ષ બાદ થઈ રહેલા આ ફેરફારથી આગામી વિધાનસભા અને લોકસભા ચૂંટણીઓ માટે એક અત્યંત શુદ્ધ અને અપડેટેડ મતદાર યાદી તૈયાર થશે. ચૂંટણી પંચે અધિકારીઓને નિર્દેશ આપ્યો છે કે પ્રક્રિયામાં કોઈ પણ પ્રકારની બેદરકારી ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં.