નવી દિલ્હી:  આજથી એટલે કે ૨૦ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬થી ડિજિટલ દુનિયાના નિયમો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયા છે. કેન્દ્ર સરકારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા બનાવવામાં આવતા કન્ટેન્ટ અને ડીપફેક વિડિયોના વધતા જોખમોને રોકવા માટે નવા આકરા નિયમો અમલમાં મૂક્યા છે. હવે જો તમે સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ પણ એવી સામગ્રી પોસ્ટ કરો છો જે AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવી હોય, તો તેની પર 'AI-જનરેટેડ' અથવા 'SGI' (સિન્થેટિકલી જનરેટેડ ઇન્ફોર્મેશન) નું લેબલ કે વોટરમાર્ક હોવું અનિવાર્ય છે.
શું છે આ નવા SGI નિયમો?
સરકારે 'સિન્થેટિકલી જનરેટેડ' કન્ટેન્ટને સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત કર્યું છે:
•    વાસ્તવિકતાનો ભ્રમ: જો કોઈ કમ્પ્યુટર દ્વારા બનાવેલો ફોટો કે વિડિયો સાચી વ્યક્તિ, સ્થળ કે ઘટના જેવો જ લાગે, તો તેને SGI ગણવામાં આવશે.
•    લેબલિંગ ફરજિયાત: આવી કોઈ પણ પોસ્ટ શેર કરતા પહેલા તેને લેબલ કરવી પડશે. જો એકવાર AI લેબલ લાગી ગયું, તો તેને હટાવી શકાશે નહીં.
•    એડિટિંગમાં છૂટછાટ: સામાન્ય ફિલ્ટર્સ કે બેઝિક એડિટિંગ વાળા ફોટા-વિડિયોને આ નિયમ લાગુ પડશે નહીં.
સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ પર સકંજો
નવા આઈટી સુધારા નિયમો ૨૦૨૧ હેઠળ હવે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ (જેમ કે Instagram, Facebook, X) ની જવાબદારી અનેકગણી વધી ગઈ છે:
•    ૩ કલાકની ડેડલાઇન: અગાઉ વાંધાજનક સામગ્રી હટાવવા માટે ૩૬ કલાકનો સમય મળતો હતો, જે હવે ઘટાડીને માત્ર ૩ કલાક કરી દેવામાં આવ્યો છે.
•    ચાઇલ્ડ પોર્નોગ્રાફી પર એક્શન: બાળકો સાથે જોડાયેલા અશ્લીલ કે હિંસક વિડિયોના કિસ્સામાં માત્ર ૧૨ કલાકમાં કાર્યવાહી કરવી પડશે.
•    ત્રિમાસિક ચેતવણી: કંપનીઓએ દર ત્રણ મહિને યુઝર્સને એલર્ટ કરવા પડશે કે AI નો દુરુપયોગ તેમને સજા કે જેલ કરાવી શકે છે.
પીએમ મોદીએ વ્યક્ત કરી ચિંતા
દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે યોજાયેલ 'AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ'માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ડીપફેકને સમાજ માટે ગંભીર ખતરો ગણાવ્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વિકાસ માટે થવો જોઈએ, કોઈની છબી બગાડવા માટે નહીં. આ જ કારણ છે કે હવે 'નો-ગો ઝોન' નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં નકલી દસ્તાવેજો, હથિયારો અને ડીપફેક કન્ટેન્ટનો સમાવેશ થાય છે.
થઈ શકે છે આજીવન કેદ સુધીની સજા
નવા નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ પર ભારતીય ન્યાય સંહિતા અને POCSO એક્ટ હેઠળ કેસ ચલાવવામાં આવશે. જો કોઈ AI નો ઉપયોગ કરીને છેતરપિંડી કે અશ્લીલતા ફેલાવશે, તો તે બિન-જામીનપાત્ર ગુનો બની શકે છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સે હવે એવા ટૂલ્સ વિકસાવવા પડશે જે આપમેળે AI કન્ટેન્ટને ઓળખી શકે.
ડિજિટલ દુનિયામાં સુરક્ષિત રહેવા માટે હવે 'વિચારીને ક્લિક' કરવું અને 'સમજીને પોસ્ટ' કરવું એ જ શ્રેષ્ઠ રસ્તો છે.