દાન આપવામાં ભારતીયો વિશ્વમાં ‘મોખરે': ધાર્મિક સંસ્થાઓ અને ભિક્ષુકો પહેલી ‘પસંદ'
ભારતમાં ૪૫ ટકાથી વધુ લોકો ધાર્મિક સંગઠનોને દાન આપે છે, જ્યારે ૪૨ ટકાથી વધુ લોકો ભીખારીને દાન આપે છેઃ દરરોજ ઘરોમાં દાન આપવાની પ્રણાલી દર વર્ષે લગભગ ૫૪૦ અબજ રૂપિયા છે
નવી દિલ્હીઃ હાઉ ઈન્ડિયા ગિવ્સ રિપોર્ટની ત્રીજી એડિશન અનુસાર ભારતમાં ૪૫ ટકાથી વધુ લોકો ધાર્મિક સંગઠનોને દાન આપે છે, જ્યારે ૪૨ ટકાથી વધુ લોકો ભીખારીને દાન આપે છે. અશોક યુનિવર્સિટી ખાતે સેન્ટર ફોર સોશિયલ ઈમ્પેક્ટ એન્ડ ફિલાન્થ્રોપી (સીએસઆઈપી) એ એક અહેવાલ તૈયાર કર્યો છે, જે સમગ્ર ભારતમાં દરરોજ ઘરમાંથી આપવામાં આવતા દાનના સ્કેલ, પેટર્ન અને કારણોને દર્શાવે છે.
આ રિપોર્ટ એ વાત પર ભાર મુકે છે કે ભારતીયો વૈશ્વિકસ્તરે સૌથી ઉદાર છે. ૨૦ રાજ્યોમાં ૭૨૨૫ રાષ્ટ્રીય સ્તરે કરવામાં આવેલા સર્વે અને નેશનલ સેમ્પલ સર્વે (એનએસએસ)ના કન્ઝમ્પ્શન ડેટા પર આધારિત આ અભ્યાસનો ઉદ્દેશ્ય એ જાણકારી આપવાનો છે કે સામાન્ય ભારતીયો રોકડ, સામગ્રી સહાય અને સ્વયંસેવા મારફતે સામાજિક કાર્યોમાં કેવી રીતે યોગદાન આપે છે.
રિપોર્ટમાં અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે કે ભારતમાં દરરોજ ઘરોમાં દાન આપવાની પ્રણાલી દર વર્ષે લગભગ ૫૪૦ અબજ રૂપિયા છે, જે કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (સીએસઆર) અને સંસ્થાકીય પરોપકારની સાથે દેશના વ્યાપક પરોપકારી ક્ષેત્રમાં તેની મહત્વપૂર્ણ, પરંતુ ઘણી વાર ઓછી માન્યતા પ્રાપ્ત ભૂમિકા પર ભાર મૂકે છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, દરરોજ મળનારા યોગદાનનો એક મોટો હિસ્સો ધાર્મિક સંગઠનો (૪૫.૯ ટકા) અને ભિખારીઓ (૪૧.૮ ટકા)ને મળે છે, જ્યારે માત્ર ૧૪.૯ ટકા દાન બિન-ધાર્મિક સંગઠનો સુધી પહોંચે છે. આ વિતરણ એક પડકાર અને તક બંનેનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે રોજિંદા દાતાઓને સંગઠિત સામાજિક ક્ષેત્રની પહેલ સાથે જોડતા માર્ગોને મજબૂત બનાવવાની સંભાવનાને પ્રકાશિત કરે છે.
રિપોર્ટ લોન્ચ પર ટિપ્પણી કરતા સીએસઆઈપીના ડિરેક્ટર અને વડા જિની ઉપ્પલે જણાવ્યું હતું કે,'હાઉ ઇન્ડિયા ગિવ્સ ૨૦૨૫-૨૬' ઉદારતાના એક સ્વરૂપને દર્શાવે છે જે ભારતમાં હંમેશાથી અસ્તિત્વમાં છે પરંતુ ભાગ્યે જ માપવામાં આવે છે. ઙ્કરોજિદા દાન - ઇન-કાઈન્ડ સપોર્ટ, રોકડ યોગદાન અને સ્વયંસેવા મારફતે ભારતની વિકાસ વાર્તાનો પાયો છે.
સમય જતાં રાષ્ટ્રીય વપરાશ ડેટા અને ટ્રેકિગ પેટર્ન પર અમારા વિશ્લેષણને એન્કર કરીને આપણે ફક્ત ભારત કેવી રીતે દાન આપે છે તે જ નહીં પરંતુ દેશના વિકાસ સાથે દાન કેવી રીતે વિકસિત થાય છે તે સમજી શકીએ છીએ. આગળની તક રોજિદા ઉદારતા અને સંગઠિત સામાજિક પ્રભાવ વચ્ચેના પુલને મજબૂત બનાવવામાં રહેલી છે,
અહેવાલમાં ભારતીયો કેવી રીતે દાન આપે છે તેની ખાસ પેટર્ન શું છે તે જાહેર કરવામાં આવી છે. ઇન-કાઈન્ડ કન્ટ્રિબ્યૂશનનો હિસ્સો સૌથી વધુ ૪૬ ટકાનો છે, જે ૪૪ ટકાના રોકડ દાન કરતા થોડો વધારે છે, જ્યારે લગભગ ૩૦ ટકા ઉત્તરદાતાઓએ સ્વયંસેવાની જાણ કરી છે, જે દાનની સંબંધી અને સમુદાય-સંચાલિત પ્રકૃતિને પ્રતિબિબિત કરે છે. શીખવાની ચેનલોની દ્રષ્ટિએ વ્યક્તિગત પ્રચારને જોડાણનો સૌથી અસરકારક માર્ગ માનવામાં આવે છે.
એટલે કે ૨૫ ટકા, ત્યારબાદ સોશિયલ મીડિયા લગભગ ૧૫ ટકા પ્રદેશોમાં આવે છે. આ ડિજિટલ આઉટરીચને આકર્ષણ પ્રાપ્ત થાય છે તેમ છતાં દાન આપવાના નિર્ણયોને આકાર આપવામાં વિશ્વાસ, નિકટતા અને સંબંધી વિશ્વસનીયતાના સતત મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. ભારતીયો વિશ્વમાં સૌથી વધુ દાન આપનારા લોકોમાં છે.
લગભગ અડધા પરિવારો દાન આપે છે. જેમ જેમ આવક વધે છે તેમ તેમ ભાગીદારી નોંધપાત્ર રીતે વધે છે. અહેવાલમાં ચાર અલગ-અલગ દાતાઓની જાણકારી આપવામાં આવી છે જેમાં ગ્રાસરૂટ, એસ્પિરેશનલ, પ્રેક્ટિકલ અને વેલ ઓફ ગિવર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે.
(10:18 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
