વોશિંગ્ટન: અમેરિકાના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રે એક મોટું પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના કડક વલણ અને કાયદાકીય તપાસના દબાણ હેઠળ અમેરિકાની ૩૧ જેટલી નામાંકિત યુનિવર્સિટીઓએ 'ધ પીએચડી પ્રોજેક્ટ' (The PhD Project) નામની બિન-લાભકારી સંસ્થા સાથેના પોતાના વર્ષો જૂના સંબંધો તોડી નાખ્યા છે. આ સંસ્થા મુખ્યત્વે અશ્વેત અને અન્ય વંશીય લઘુમતી વિદ્યાર્થીઓને ડોક્ટરેટની ડિગ્રી મેળવવામાં મદદ કરતી હતી.
શું છે વિવાદનું મૂળ?
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અને શિક્ષણ વિભાગનું માનવું છે કે વિવિધતા (Diversity) વધારવાના નામે ચાલતા આવા કાર્યક્રમો વાસ્તવમાં 'ઉલટો ભેદભાવ' કરે છે. શિક્ષણ સચિવ લિન્ડા મેકમોહને જણાવ્યું હતું કે, આ કાર્યક્રમો જાતિના આધારે તકોને મર્યાદિત કરે છે, જે ૧૯૬૪ના નાગરિક અધિકાર અધિનિયમના 'ટાઈટલ VI' (Title VI) નું ઉલ્લંઘન છે. સરકારનો તર્ક છે કે આવા પ્રોજેક્ટ્સને કારણે શ્વેત અને એશિયન અમેરિકન વિદ્યાર્થીઓને સમાન તક મળતી નથી.
ગ્રાન્ટ ગુમાવવાનો ડર અને યુનિવર્સિટીઓનું વલણ
આ તપાસના ઘેરામાં યેલ, ડ્યુક, મિશિગન અને મેસેચ્યુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (MIT) જેવી વિશ્વપ્રસિદ્ધ શાળાઓ સામેલ છે. MIT જેવી સંસ્થાઓએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેઓ માત્ર લાયક ઉમેદવારો શોધવા માટે આ પ્રોજેક્ટના મેળામાં ભાગ લેતા હતા. જોકે, સરકારે ચીમકી આપી હતી કે જો તેઓ "જાતિ-આધારિત પસંદગીઓ" ધરાવતી સંસ્થાઓ સાથે જોડાશે, તો તેમને મળતી ફેડરલ ગ્રાન્ટ (સરકારી નાણાં) બંધ થઈ શકે છે. આ આર્થિક ફટકાથી બચવા માટે મોટાભાગની યુનિવર્સિટીઓએ તાત્કાલિક ધોરણે પ્રોજેક્ટ સાથે છેડો ફાડી નાખ્યો છે.
પીએચડી પ્રોજેક્ટની દલીલ
બીજી તરફ, 'ધ પીએચડી પ્રોજેક્ટ' એ પોતાનો બચાવ કરતા કહ્યું છે કે તેમનો હેતુ બિઝનેસ ક્લાસરૂમમાં વિવિધ સમુદાયના 'રોલ મોડેલ' તૈયાર કરવાનો છે. સંસ્થાએ અત્યાર સુધી ૧,૫૦૦ થી વધુ સભ્યોને ડોક્ટરલ ડિગ્રી મેળવવામાં સફળતાપૂર્વક મદદ કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે તેઓ ભેદભાવ નહીં, પણ સમાવેશિતા (Inclusion) માટે કામ કરી રહ્યા છે.
આગળ શું થશે?
શિક્ષણ વિભાગે જણાવ્યું છે કે અન્ય ૧૪ યુનિવર્સિટીઓ સાથે પણ આ મામલે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. આટલું જ નહીં, જે ૩૧ યુનિવર્સિટીઓ સાથે સમજૂતી થઈ છે, તેમણે હવે અન્ય તમામ સંસ્થાઓ સાથેના તેમના જોડાણોની સમીક્ષા કરવી પડશે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે ત્યાં પણ જાતિના આધારે કોઈ પક્ષપાત થતો નથી. આ પગલાને અમેરિકી કેમ્પસમાં 'તકની સમાનતા' પુનઃસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.