હનમકોંડા: : ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિ અને સ્થાપત્યકલાના રહસ્યો આજે પણ આધુનિક વિજ્ઞાનને પડકાર આપી રહ્યા છે. આવું જ એક અદભૂત મંદિર તેલંગાણાના હનમકોંડામાં આવેલું છે, જેને દુનિયા 'હજાર સ્તંભ મંદિર' (Thousand Pillar Temple) તરીકે ઓળખે છે. આ મંદિર માત્ર ભક્તિનું કેન્દ્ર નથી, પણ એન્જિનિયરિંગનો એવો નમૂનો છે જેને જોઈને તમે પણ સ્તબ્ધ થઈ જશો.
દીવાલ વગરનું સ્થાપત્ય: સ્તંભોની અજાયબી
આ મંદિરની સૌથી ચોંકાવનારી વિશેષતા એ છે કે તેમાં પરંપરાગત દીવાલોનો ઉપયોગ થયો નથી. આ આખું મંદિર ૧૦૦૦ સ્તંભો પર ટકેલું છે. ૧૨મી સદીમાં ચાલુક્ય શૈલીમાં નિર્મિત આ મંદિર ‘તારા’ (Star Shape) ના આકારમાં બનાવવામાં આવ્યું છે. અહીંના સ્તંભોની ગોઠવણી એવી કલાત્મક છે કે કેટલાક સ્તંભો એકબીજા સાથે જોડાઈને દીવાલ જેવો આભાસ ઊભો કરે છે, જ્યારે વાસ્તવમાં આખું વજન માત્ર પિલર્સ પર જ છે.
‘ત્રિકુટાલયમ’: ત્રણ મહાશક્તિઓનો સંગમ
સામાન્ય રીતે ભારતમાં શિવ અને વિષ્ણુના અલગ મંદિરો જોવા મળે છે, પરંતુ આ ભારતનું કદાચ એવું પ્રથમ મંદિર છે જ્યાં ભગવાન શિવ, ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન સૂર્ય એક જ ગર્ભગૃહમાં બિરાજમાન છે. આ ત્રણેયના સંગમને કારણે તેને 'ત્રિકુટાલયમ' કહેવામાં આવે છે. બ્રહ્માંડને ચલાવતી આ ત્રણ સર્વોચ્ચ શક્તિઓના દર્શન એકસાથે કરવા માટે શ્રદ્ધાળુઓ દૂર-દૂરથી અહીં આવે છે.
કાળા બેસાલ્ટ પથ્થરનો નંદી અને ઝીણવટભર્યું નકશીકામ
મંદિરના પ્રાંગણમાં પ્રવેશતા જ ભાવિકોને મંત્રમુગ્ધ કરે છે નંદી મહારાજની વિશાળ પ્રતિમા. કાળા બેસાલ્ટ પથ્થરમાંથી બનેલા આ નંદી અને હાથીઓની મૂર્તિઓ પર કરવામાં આવેલું કોતરણીકામ એટલું ઝીણું છે કે તે સમયના કારીગરોની કુશળતાની સાક્ષી પૂરે છે.
રાજા રુદ્રદેવની ભવ્ય વિરાસત
આ ઐતિહાસિક મંદિરનું નિર્માણ ઈ.સ. ૧૧૬૩ માં કાકતીય વંશના રાજા રુદ્રદેવ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. રાજાના નામ પરથી જ તેને ‘રુદ્રેશ્વર સ્વામી મંદિર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અહીં મહાશિવરાત્રી ઉપરાંત મકર સંક્રાંતિ અને તેલંગાણાના પરંપરાગત ઉત્સવો ‘બોનાલુ’ અને ‘બથુકમ્મા’ ની ધામધૂમથી ઉજવણી કરવામાં આવે છે. સૂર્યદેવનું પણ અહીં વિશેષ સ્થાન હોવાથી પોંગલના દિવસે અદભૂત માહોલ જોવા મળે છે.
જો તમે કલા અને ભક્તિના સંગમ સમાન કોઈ સ્થળની શોધમાં હોવ, તો હનમકોંડાનું આ ૧૦૦૦ સ્તંભોવાળું મંદિર તમારા લિસ્ટમાં ચોક્કસ હોવું જોઈએ.