નવી દિલ્હી:: ટેકનોલોજીની દુનિયામાં આજે ભારત અને નવી દિલ્હી વૈશ્વિક શક્તિના કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. શનિવારે સંપન્ન થયેલી 'AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026' માં એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરતા વિશ્વના 88 દેશોએ એકસૂરે 'નવી દિલ્હી ઘોષણા' (New Delhi Declaration) ને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ ઘોષણાપત્ર સાથે હવે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ માત્ર ધનિક દેશો પૂરતો સીમિત ન રહેતા સમગ્ર માનવતાના કલ્યાણ માટે કરવામાં આવશે.
સાત સ્તંભો પર ટકેલું ભવિષ્ય
ભારતના ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રાલય દ્વારા રજૂ કરાયેલા આ વિઝનમાં AI ના ભવિષ્યને 'સાત ચક્રો' (સાત મુખ્ય સ્તંભો) માં વહેંચવામાં આવ્યું છે. આ સ્તંભોમાં AI સંસાધનોનું લોકશાહીકરણ, આર્થિક વિકાસ, સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય સિસ્ટમ, વિજ્ઞાનમાં ઉપયોગ, સામાજિક સશક્તિકરણ, માનવ મૂડીનો વિકાસ અને ઉર્જા-કાર્યક્ષમ ટેકનોલોજીનો સમાવેશ થાય છે.
“વસુધૈવ કુટુંબકમ” અને AI
સમિટમાં ભારતીય સંસ્કૃતિના મૂળ મંત્ર ‘સર્વજન હિતાય, સર્વજન સુખાય’ અને ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ (વિશ્વ એક પરિવાર છે) નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. 88 દેશોએ સહમતી વ્યક્ત કરી છે કે AI નું વચન ત્યારે જ સાર્થક ગણાશે જ્યારે તેની પહોંચ સામાન્ય માણસ સુધી હશે. યુએસ, ચીન, બ્રિટન અને યુરોપિયન યુનિયન જેવા દિગ્ગજ દેશોએ પણ ભારતના આ દ્રષ્ટિકોણને સ્વીકારીને AI ના લોકશાહી પ્રસાર માટે સહમતી દર્શાવી છે.
સુરક્ષા અને માનવ કૌશલ્ય પર ભાર
ઘોષણાપત્રમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે AI જેટલું શક્તિશાળી છે, એટલું જ સુરક્ષિત હોવું પણ જરૂરી છે. આ માટે ‘ટ્રસ્ટેડ AI કોમન્સ’ પ્લેટફોર્મ વિકસાવવાની વાત કહેવામાં આવી છે, જે દુનિયાભરના દેશોને AI ની શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ અને બેન્ચમાર્ક પૂરા પાડશે. વધુમાં, AI ને કારણે રોજગારી પર પડનારી અસરને પહોંચી વળવા માટે લોકોના ‘પુનઃ કૌશલ્ય’ (Reskilling) અને તાલીમ પર પણ વિશેષ ધ્યાન આપવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.
નિષ્કર્ષ
આ સમિટ સાથે ભારત માત્ર ટેકનોલોજી અપનાવનાર દેશ જ નહીં, પરંતુ ટેકનોલોજીના વૈશ્વિક નિયમો બનાવનાર દેશ તરીકે સ્થાપિત થયો છે. આ 'નવી દિલ્હી ઘોષણા' આવનારા દાયકાઓમાં AI ની દિશા અને દશા નક્કી કરવામાં કરોડરજ્જુ સમાન સાબિત થશે.