નવી દિલ્હી: ભારત હવે સૌર ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં એક ડગલું આગળ વધીને જમીન પરથી પાણી તરફ વળ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારના નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) એ તમામ રાજ્યોને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ પોતપોતાના વિસ્તારોમાં આવેલા જળાશયો, ડેમ અને તળાવોની ઓળખ કરે જેથી ત્યાં 'ફ્લોટિંગ સોલાર પીવી' (પાણી પર તરતી સોલાર પેનલ્સ) લગાવી શકાય. આ પ્રોજેક્ટ ભારતને ઉર્જા ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનાવવા માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
૩૦૦ ગીગાવોટની પ્રચંડ ક્ષમતા: હજુ માત્ર શરૂઆત
વિશ્વ બેંકના એક ચોંકાવનારા અહેવાલ મુજબ, ભારતના જળાશયોમાં ૨૮૦ થી ૩૦૦ ગીગાવોટ (GW) જેટલી વીજળી પેદા કરવાની ક્ષમતા છુપાયેલી છે. જોકે, હાલમાં ભારતમાં માત્ર ૭૦૦ મેગાવોટના જ પ્રોજેક્ટ્સ કાર્યરત છે. આ તફાવતને દૂર કરવા માટે સરકારે હવે કમર કસી છે. ૨૦ ફેબ્રુઆરીએ યોજાયેલી હિસ્સેદારોની બેઠકમાં નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે હવે જળાશયોને પ્રાથમિકતા આપીને ઝડપથી પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવામાં આવશે.
જમીનની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ: ‘પ્લગ એન્ડ પે’ મોડેલ
મોટા સોલાર પ્લાન્ટ લગાવવા માટે હજારો એકર જમીનની જરૂર પડે છે, જેની ભારતમાં અછત છે. ફ્લોટિંગ સોલાર પ્રોજેક્ટમાં જમીન સંપાદનનો કોઈ ઝંઝટ રહેતો નથી. સરકાર હવે ‘પ્લગ એન્ડ પે’ (Plug and Play) મોડેલ પર વિચાર કરી રહી છે, જેમાં ડેવલપર્સને તમામ પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ સાથે તૈયાર જળ સંસ્થાઓ સોંપવામાં આવશે, જેથી રોકાણકારો માટે જોખમ ઓછું રહે અને કામ ઝડપથી થાય.
પર્યાવરણ અને ટેકનોલોજીનો સમન્વય
આ પ્રોજેક્ટ માટે MNRE દ્વારા નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોલાર એનર્જી (NISE) અને IIT રૂરકીની મદદ લેવામાં આવી છે. ડ્રાફ્ટ પોલિસી મુજબ, મંત્રાલય હવે વન વિભાગ, વેટલેન્ડ ઓથોરિટી અને ડેમ સેફ્ટી ઓથોરિટી સાથે મળીને કામ કરશે. જળાશયો પર પેનલ્સ લગાવવાથી પાણીનું બાષ્પીભવન (Evaporation) પણ ઘટશે, જે પાણીની બચત માટે પણ ફાયદાકારક છે.
રાજ્યોને મળી મોટી જવાબદારી
કેન્દ્રએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દરેક રાજ્યે સિંચાઈ, મત્સ્યઉદ્યોગ, પર્યટન અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ જેવા વિભાગો સાથે આંતરિક પરામર્શ કરવો પડશે. જો આ આયોજન સફળ રહેશે, તો ભારત વિશ્વમાં ફ્લોટિંગ સોલાર ઉર્જાનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બની જશે.
ભારતના ડેમ અને નહેરો હવે માત્ર ખેતીને પાણી જ નહીં, પણ તમારા ઘરને વીજળી પણ આપશે.