નવી દિલ્હી: તા.૨૧: સોશિયલ મીડિયાના રવાડે ચડેલા બાળકો અને કિશોરોની માનસિક સુરક્ષાને લઈને સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે. ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક અને ટિકટોક જેવા પ્લેટફોર્મ્સ બાળકો માટે વ્યસન સમાન બની રહ્યા હોવાથી હવે અનેક દેશોએ કાયદાકીય દંડો ઉગામવાનું શરૂ કર્યું છે. આ રેસમાં ભારત પણ પાછળ નથી અને ટૂંક સમયમાં જ દેશમાં સોશિયલ મીડિયા વપરાશના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
ઓસ્ટ્રેલિયા બન્યું ‘ડિજિટલ સિક્યુરિટી’માં અગ્રેસર
ઓસ્ટ્રેલિયા દુનિયાનો એવો પ્રથમ દેશ બની ગયો છે જેણે ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ થી આ કાયદો કડક રીતે લાગુ થશે. જો કોઈ કંપની વય ચકાસણીમાં નિષ્ફળ જશે, તો તેણે કરોડોનો દંડ ભોગવવો પડશે.
યુરોપમાં પણ ‘નો એન્ટ્રી’ ના બોર્ડ
માત્ર ઓસ્ટ્રેલિયા જ નહીં, પણ યુરોપના દેશો પણ આ દિશામાં આક્રમક બન્યા છે:
•    ફ્રાન્સ: ૧૫ વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકો માટે માતા-પિતાની લેખિત મંજૂરી ફરજિયાત કરી છે. રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને તો ભારતને પણ આવા કડક પગલાં લેવા અપીલ કરી છે.
•    ડેનમાર્ક અને નોર્વે: આ દેશોએ પણ ૧૫ વર્ષની લઘુત્તમ વય મર્યાદા નક્કી કરી છે, જ્યારે સ્પેન ૧૬ વર્ષનો પ્રતિબંધ લાવવાની તૈયારીમાં છે.
ભારતમાં શું છે વર્તમાન સ્થિતિ અને ભવિષ્યની તૈયારી?
ભારતમાં હાલમાં મોટાભાગના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ ૧૩ વર્ષની ઉંમરે એકાઉન્ટ ખોલવાની મંજૂરી આપે છે, પરંતુ હવે ભારત સરકાર આ મામલે ગંભીર બની છે:
૧. વય મર્યાદા: સરકાર હવે લઘુત્તમ વય ૧૩ થી વધારીને ૧૬ વર્ષ કરવા પર વિચારણા કરી રહી છે.
૨. માતા-પિતાની સંમતિ: ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ હેઠળ બાળકોના ડેટા માટે પેરેન્ટ્સની મંજૂરી લેવી પડશે.
૩. વ્યસન મુક્તિ: સોશિયલ મીડિયાની ‘અનંત સ્ક્રોલિંગ’ (Infinite Scrolling) જેવી ટેવ પાડતી સુવિધાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે નીતિ નિર્માતાઓ કંપનીઓ સાથે ચર્ચા કરી રહ્યા છે.
સુરક્ષા કવચ કે કડકાઈ?
તજજ્ઞોના મતે, અલ્ગોરિધમ આધારિત કન્ટેન્ટ લૂપ્સ બાળકોના માનસિક વિકાસ પર ગંભીર અસર કરે છે. ભારત સરકાર હવે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ સાથે પરામર્શ કરીને એવું માળખું તૈયાર કરી રહી છે કે જ્યાં બાળકોની ઓનલાઈન ગોપનીયતા સુરક્ષિત રહે અને તેઓ સાયબર ક્રાઈમ કે ડિજિટલ વ્યસનનો ભોગ ન બને.