મુંબઈ: તા.૨૧: મુંબઈના પોશ ગણાતા કોલાબા વિસ્તારની પાછળ આવેલી સાંકડી ગલીઓ અને ધોબીઘાટની ઝૂંપડપટ્ટીઓમાં આજે એક અલગ જ પ્રકારનો ઉત્સાહ છે. આ ઉત્સાહનું કારણ છે ૪૫ વર્ષીય કલાકાર અને શિક્ષિકા રૂબલ નેગી. જેમને વર્ષ ૨૦૨૬ ના પ્રતિષ્ઠિત ‘ગ્લોબલ ટીચર પ્રાઇઝ’ થી નવાજવામાં આવ્યા છે. યુનેસ્કો અને વર્કી ફાઉન્ડેશન દ્વારા આપવામાં આવતા આ એવોર્ડ સાથે તેમને ૧૦ લાખ ડોલર (આશરે ₹૯ કરોડ) ની પુરસ્કાર રકમ એનાયત કરવામાં આવી છે.
ત્રણ દાયકાની નિઃસ્વાર્થ સેવા: એક વર્કશોપથી થઈ શરૂઆત
રૂબલ નેગીની આ સફર આશરે ૩૦ વર્ષ પહેલા શરૂ થઈ હતી. એક સમયે તેમના આર્ટ વર્કશોપમાં ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતો એક નાનો છોકરો આવ્યો, જે ગરીબીને કારણે શાળાએ જઈ શકતો નહોતો. બસ, આ એક મુલાકાતે રૂબલનું જીવન બદલી નાખ્યું. તેમને સમજાયું કે આ બાળકોમાં ભણવાની તીવ્ર ઈચ્છા છે, પણ તેમની પાસે સાધન નથી. તેમણે નક્કી કર્યું કે જો બાળકો શાળાએ નથી આવી શકતા, તો શિક્ષણને બાળકો સુધી લઈ જવું જોઈએ.
‘મિસાલ’ પ્રોજેક્ટ: દીવાલો બની ગઈ પુસ્તક
રૂબલ નેગીએ ‘રૂબલ નેગી આર્ટ ફાઉન્ડેશન’ (RNAF) દ્વારા એક અનોખો પ્રયોગ કર્યો. તેમણે ઝૂંપડપટ્ટીની ગંદી દીવાલોને ભડકદાર રંગો અને શૈક્ષણિક ભીંતચિત્રો (Murals) થી સજાવી દીધી. આ દીવાલો પર એબીસીડી, ગણિતના દાખલા અને વિજ્ઞાનના ચિત્રો દોરવામાં આવ્યા, જેનાથી આખો વિસ્તાર એક ‘ઓપન-એર ક્લાસરૂમ’ બની ગયો. આજે તેઓ ૧૦૦ થી વધુ વંચિત સમુદાયોમાં ૮૦૦ થી વધુ શિક્ષણ કેન્દ્રો ચલાવી રહ્યા છે.
શિક્ષક જ નહીં, કાઉન્સેલર પણ
ઝૂંપડપટ્ટીમાં કામ કરવું સહેલું નથી. રૂબલ જણાવે છે કે, "અમારા શિક્ષકોએ માત્ર ભણાવવાનું નથી, પણ કાઉન્સેલર પણ બનવું પડે છે." જો કોઈ બાળક એક અઠવાડિયા સુધી ભણવા ન આવે, તો સ્વયંસેવકો તેના ઘરે જઈને તપાસ કરે છે. તેઓ માતા-પિતા સાથે નિયમિત બેઠકો કરે છે જેથી તેઓ બાળકોને મજૂરીએ મોકલવાને બદલે શિક્ષણમાં રસ લેતા થાય. આ જ મહેનતનું પરિણામ છે કે આજે તેમના ઘણા વિદ્યાર્થીઓ કોલેજ સુધી પહોંચ્યા છે.
૯ કરોડનું શું કરશે રૂબલ?
પુરસ્કારની આ માતબર રકમનો ઉપયોગ રૂબલ નેગી પોતાના મિશનને દેશના ખૂણેખૂણે પહોંચાડવા માટે કરશે. ખાસ કરીને તેઓ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં (જ્યાં તેમનો ઉછેર થયો હતો) એક અત્યાધુનિક કમ્પ્યૂટર સેન્ટર અને કૌશલ્ય વર્ધન કેન્દ્ર સ્થાપવા માંગે છે.
કોલાબાના કેન્દ્રમાં ભણતી ૭ વર્ષની ખુશી, જેના માતા બીજાના ઘરે કામ કરે છે, તે ગર્વથી કહે છે, "મારે મોટી થઈને રૂબલ મેડમ જેવી શિક્ષિકા બનવું છે." આ એક વાક્ય જ રૂબલ નેગીના વર્ષોના સંઘર્ષની સૌથી મોટી કમાણી છે.