નવી દિલ્હી: ભારતીય કાયદાકીય ઈતિહાસમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાય તેવો કાનૂની સવાલ અત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટના આંગણે પહોંચ્યો છે. જ્યારે કોઈ ગુનામાં એક કરતા વધુ આરોપીઓ હોય અને ફરિયાદી માત્ર એક જ આરોપી સાથે સમાધાન કરી લે, ત્યારે શું તે એક આરોપી સામેની FIR (પ્રથમ માહિતી અહેવાલ) રદ કરી શકાય? આ 'આંશિક રદ' (Partial Quashing) ના મુદ્દે અત્યાર સુધી વિવિધ હાઇકોર્ટના મંતવ્યો અલગ-અલગ રહ્યા છે, જેને હવે સુપ્રીમ કોર્ટ કાયમી ધોરણે સ્પષ્ટ કરશે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
આ કેસમાં ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 120B (ગુનાહિત કાવતરું), 380 (ચોરી) અને 411 હેઠળ ગુનો નોંધાયો હતો. રસપ્રદ વાત એ છે કે, જે અરજદારે સુપ્રીમ કોર્ટના દ્વાર ખખડાવ્યા છે તેનું નામ મૂળ FIRમાં નહોતું, પરંતુ બાદમાં સહ-આરોપીના નિવેદનને આધારે તેને આરોપી બનાવાયો હતો. ત્યારબાદ ફરિયાદી અને આ અરજદાર વચ્ચે સ્વેચ્છાએ સમાધાન થઈ ગયું હતું.
હાઇકોર્ટે કેમ હાથ ઊંચા કરી દીધા?
જ્યારે આ મામલો પંજાબ અને હરિયાણા હાઇકોર્ટમાં પહોંચ્યો, ત્યારે ડિવિઝન બેન્ચે ૧૨ નવેમ્બર ૨૦૨૪ના રોજ ચુકાદો આપ્યો કે FIRને 'આંશિક રીતે' રદ કરવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં. હાઇકોર્ટના મતે જો ગુનો કાવતરા સાથે જોડાયેલો હોય, તો એક આરોપીને અલગ પાડીને રાહત આપવી કાયદાકીય રીતે મુશ્કેલ છે. આ ચુકાદાને હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો છે.
 
સુપ્રીમ કોર્ટનું અત્યાર સુધીનું વલણ:
•    એમિકસ ક્યુરીની નિમણૂક: જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને એન.કે. સિંહની બેન્ચે વરિષ્ઠ વકીલ કે. પરમેશ્વરને 'કોર્ટના મિત્ર' તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે.
•    ટ્રાયલ પર સ્ટે: સુપ્રીમ કોર્ટે હાલ પૂરતી આ અરજદાર સામેની ટ્રાયલ કાર્યવાહી પર રોક લગાવી દીધી છે.
•    મહત્વનો પ્રશ્ન: કોર્ટ હવે એ તપાસશે કે કલમ 482 હેઠળ મળતી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને શું પક્ષકારોના હિતમાં FIRને આંશિક રીતે રદ કરવી ન્યાયી છે?
 
કાયદાકીય અસરો
જો સુપ્રીમ કોર્ટ આ મામલે લીલી ઝંડી આપે છે, તો ભવિષ્યમાં હજારો એવા આરોપીઓને મોટી રાહત મળી શકે છે જેમણે ફરિયાદી સાથે સમાધાન કરી લીધું છે પરંતુ અન્ય આરોપીઓના કારણે તેમનો કેસ લંબાઈ રહ્યો છે. બીજી તરફ, કાયદાકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આનાથી ગુનાહિત કાવતરાના કેસોમાં તપાસ નબળી પડી શકે છે.
હવે આખા દેશની નજર સુપ્રીમ કોર્ટના અંતિમ ચુકાદા પર છે, જે નક્કી કરશે કે ભારતમાં 'આંશિક ન્યાય'ની જોગવાઈ શક્ય છે કે નહીં.